vize.defter
Ata AÖF · Bilgisayar Programcılığı · Güz Vizesi

Vizeye ne çalışmalı, neye dikkat etmeli?

5 dersin ünite özetlerinden çıkarılmış sınavlık bilgiler, tuzak noktalar ve cevaplı pratik soruları. Önce "En muhtemel 20"yi çöz, yanlış yaptığın dersin üniteye ait notuna dön.

Sınavdan iyi not için

Ata AÖF soruları ünite özetlerindeki tanım, isim, yıl, sayı ve sıralamalardan gelir. Ezberlenecek kısım az ama nettir.

Ata AÖF sorularının kalıpları

  • "…hangisi değildir / yanlıştır?" Soru kökündeki olumsuz ifadenin altını çiz. Bu tip sorularda en çok, bildiği hâlde yanlış şıkkı işaretleyen hata yapar.
  • Tanım → terim: "Kendi başına anlam taşımayan ham gerçeklik hangisidir?" gibi. Tanımı okuyup kavramı bul.
  • Kişi / yıl / yer: Stroustrup–1979–Bell Labs, Berners-Lee–1989–CERN, Pardus–2002, Photoshop kiralama–2014.
  • Karşılaştırma çiftleri: RAM/ROM, Von Neumann/Harvard, IPv4/IPv6, RGB/CMYK, vektör/bitmap, POP3/IMAP, margin/padding.
  • Sayısal sorular: İşlem önceliği, tam sayı bölmesi, sayı sistemi dönüşümü ve matematikte formül uygulaması.

Sınav anı

  1. Önce bildiklerini işaretle, emin olmadıklarını sona bırak.
  2. Matematikte şıkları denklemde yerine koyarak dene.
  3. Yanlışın doğruyu götürüp götürmediğini sınav kılavuzundan kontrol et. Götürmüyorsa hiçbir soruyu boş bırakma.
  4. Cevap kâğıdındaki kodlamayı her 5 soruda bir kontrol et.

Ders bazında en riskli konular

  • Programlama: derleme aşamalarının sırası, hata türleri, 10/4 gibi tam sayı bölmesi, deve ve paskal gösterimi
  • TBT: veri → enformasyon → bilgi → bilgelik sırası, virüs türleri (Trojan kendini çoğaltmaz)
  • Web: protokoller (SMTP/POP3/IMAP/FTP), DNS, URL ve URI, WCAG ilkeleri
  • Grafik: dpi değerleri (72/300/600), dosya biçimleri, renk şemaları, Photoshop araçları
  • Matematik: işaret ve öncelik hataları, üslü/köklü sayı kuralları

"Çıkmış sorular" hakkında, açıkça

Bu 5 dersin güncel ünite yapısıyla eşleşen Ata AÖF çıkmış soruları internette bulunamadı. Bulunan sorular eski kitaplara ya da başka üniversitelere aitti. Bu sayfadaki sorular çıkmış soru değil, özetteki bilgilere dayanan ve Ata AÖF soru tarzını taklit eden tahminlerdir. Resmî soru kitapçıkları ve cevap anahtarları sınavdan sonra OBS (obs.atauni.edu.tr) ve OYS (oys.ataaof.edu.tr) üzerinden yayımlanıyor; geçmiş dönemleri oradan kontrol et.

7 günlük plan

GÜN 1TBT Ü1–4 notlarını oku ve pratik sorularını çöz
GÜN 2Programlama Ü1–4 notları, işlem önceliği örnekleri
GÜN 3Matematik Ü1–4 notlarını çözümlü örneklerle çalış
GÜN 4Web Ü1–4 notları, protokol tablosunu ezberle
GÜN 5Grafik Ü1–4 notları, renk ve araç tabloları
GÜN 6Tüm ⚠️ tuzak listelerini ve En muhtemel 20'yi tekrar et
GÜN 7Yanlış yaptığın soruların ünitelerine dön, matematikte tekrar soru çöz

En muhtemel 20 soru

Her dersten 4 soru seçildi. Seçim ölçütü, Ata AÖF'te en sık sorulan bilgi türleri (tanım, kişi/yıl, karşılaştırma, hesap) ve vize kapsamındaki ünitelerdeki ağırlık. Bir şıkka tıklayınca cevabı görürsün.

0 / 0 doğru
01PROG

C++ dilinin geliştirilmesine 1979 yılında Bell Laboratuvarlarında başlayan kişi kimdir?

02TBT

Kendi başına hiçbir anlam ifade etmeyen ham gerçeklikler aşağıdakilerden hangisidir?

03WEB

World Wide Web (WWW) 1989 yılında kim tarafından ve nerede geliştirilmiştir?

04GRF

Görüntü öğelerini geometrik formüllerle saklayan, çözünürlükten bağımsız olan ve büyütüldüğünde kenarları net kalan grafik türü hangisidir?

05MAT

6 elemanlı bir kümenin öz alt küme sayısı kaçtır?

06PROG

Bir C++ programının geliştirilmesinde nesne dosyalarını ve kütüphaneleri birleştirip çalıştırılabilir dosyayı üreten aşama hangisidir?

07TBT

Aşağıdakilerden hangisi veri işlemenin evrelerinden biri değildir?

08WEB

E-postalara sunucu üzerinde erişim sağlayan ve çoklu cihaz senkronizasyonuna imkân veren protokol hangisidir?

09GRF

Baskıya gönderilecek bir görüntü için önerilen en düşük çözünürlük nedir?

10MAT

√75 − √27 + √12 işleminin sonucu kaçtır?

11PROG

Programın çalışıp beklenen sonucu üretmemesine neden olan hata türü hangisidir?

12TBT

Türkiye'nin TÜBİTAK-ULAKBİM işbirliği ile geliştirilen, "Kar Leoparı" anlamına gelen işletim sistemi hangisidir?

13WEB

IPv6 adresleri kaç bitten oluşur?

14GRF

Renk çemberinde birbirinin karşısında yer alan renklerden oluşan, güçlü zıtlık sağlayan renk şeması hangisidir?

15MAT

2x^2 − 8x + 6 = 0 denkleminin kökler çarpımı kaçtır?

16PROG

C++'ta int x = 2 + 10 / 4 * 2; ifadesinden sonra x'in değeri kaçtır?

17TBT

Kendilerini çoğaltmadıkları için virüs tanımına uymayan ancak kötü amaçlı yazılımlar arasında yer alan tür hangisidir?

18WEB

Kullanıcıların yazdığı alan adlarını ilgili IP adreslerine çeviren sistem hangisidir?

19GRF

CMYK renk modeli ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

20MAT

8 işçi bir işi 9 günde bitiriyor. Aynı işi 12 işçi kaç günde bitirir?

PROG

Programlama Temelleri

15 pratik soru

Kaynak: Ata AÖF "Programlama Temelleri" ünite özetleri (Ozet_Unite1..7). Notlar yalnızca bu özetlerde yazan bilgilere dayanır. Not: Özet PDF'lerinde bazı < / << karakterleri baskıda kaybolmuş (Ünite 3'te cout için "> operatörü" yazıyor, Ünite 5'te ilişkisel operatör listesi "küçüktür (" diye yarıda kesiliyor). Bu yerler aşağıda ayrıca işaretlendi.

Vize kapsamı (tahmin)
  • Ata AÖF vizeleri genelde ilk 4 üniteyi kapsar (bazı derslerde 1-3 veya 1-5 olabiliyor), 5 şıklı çoktan seçmeli.
  • Bu derste muhtemel vize kapsamı: Ünite 1 Temel Kavramlar, Ünite 2 Algoritmalar ve Akış Diyagramları, Ünite 3 İlk C++ Programı / Veri Türleri / Operatörler, Ünite 4 Visual Studio'da Yazma-Derleme-Çalıştırma.
  • Ünite 5-7 (karar yapıları, döngüler, fonksiyonlar) büyük ihtimalle finalde gelir; yine de 5. ünite vizeye girerse diye aşağıda özetlendi. Kesin kapsamı OBS / ders duyurusundan kontrol et.
  • Ağırlık tahmini: Ünite 1 en uzun özet (5 sayfa), terim ve isim ezberi en çok burada.

Ünite 1: Temel Kavramlar

Bilgisayar

  • Bilgisayar: verileri programda tanımlanan komutlara göre işleyen, sonuçları saklayabilen ve çıkış kanallarıyla kullanıcıya/başka sistemlere aktarabilen elektronik ve programlanabilir sistem.
  • Tanımın 3 temel unsuru: veri, program, işlem.
    • Veri: bilgisayarın üzerinde işlem yaptığı temsil edilmiş değerler.
    • Program: yapılacak işleri ve sıralarını belirleyen komutlar bütünü.
    • İşlem: verinin programdaki kurallara göre dönüştürülmesi.
  • Aritmetik, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerini hızlı yapar; ancak programın amacı, doğruluğu ya da etik uygunluğu hakkında kendiliğinden karar vermez.
  • Akıllı telefon, otomobil denetim birimleri, tıbbi cihazlar, ağ aygıtları, endüstriyel kontrol sistemleri, gömülü sistemler de programlanabilir sistemdir.
  • Bilgisayar sistemi = donanım + yazılım eş güdümü.

Donanım

  • Verinin alınması, işlenmesi, saklanması ve aktarılmasını sağlayan fiziksel/elektronik bileşenler (işlemci, ana bellek, depolama, klavye, ekran, sensör, ağ arabirimi).
  • Saklı-program yaklaşımı: komutlar ve veriler ana bellekte; işlemci komutu bellekten alır, çözer, yürütür.
  • Von Neumann: komut ve veri ortak bellek ve yolları kullanır.
  • Harvard: komut ve veri için ayrı bellek ve yollar.
  • Modern genel amaçlı işlemciler: ortak adres alanı + ayrı komut/veri önbellekleri, yani değiştirilmiş Harvard özellikleri.
  • Çok çekirdekli işlemci: aynı yongada birden çok çekirdek; performans artışı programın paralel görevlere ayrılabilmesine bağlı.

Giriş / Çıkış birimleri

  • Giriş: dış ortamdaki veriyi sayısal biçime çevirir. Örnek: klavye, fare, kamera, mikrofon, tarayıcı, barkod okuyucu, sensörler.
  • Çıkış: işlenmiş veriyi algılanabilir biçime çevirir. Örnek: ekran, yazıcı, hoparlör, projektör. Kontrol sisteminde motoru çalıştırmak ya da valf açmak da çıkıştır.
  • Bir aygıtın giriş/çıkış sayılması fiziksel biçimine değil veri akışındaki işlevine bağlıdır. Dokunmatik ekran: görüntü verirken çıkış, dokunuşu algılarken giriş.

Ana bellek

  • Çalışan programın komutlarını ve verilerini geçici tutar; genelde RAM, büyük ölçüde uçucu (enerji kesilince içerik kaybolur).
  • Bellek sadece RAM değildir: yazmaçlar, önbellekler, ROM, flaş bellek de bellek türüdür.
  • Bit: 0 ya da 1 değerini taşıyan en küçük bilgi birimi. 8 bit = 1 bayt.
  • KB / KiB, MB / MiB ayrımı: onluk ve ikilik ölçü birimleri farklıdır.

Merkezi İşlem Birimi (MİB / CPU)

  • Program komutlarını alan, çözen ve yürüten temel bileşen.
  • Bileşenleri: kontrol birimi, aritmetik ve mantıksal birim (ALU), yazmaçlar.
    • Kontrol birimi: komutların bellekten alınmasını ve ilgili birimlerin etkinleştirilmesini sağlar.
    • Yazmaçlar: o anki komutları, adresleri ve ara sonuçları çok hızlı tutar.
  • Komut kümesi mimarileri: x86-64, ARM, RISC-V. Aynı kaynak kod farklı mimariler için derlenebilir, fakat üretilen makine kodu hedef mimariye özgüdür.

ALU (Aritmetik ve Mantıksal Birim)

  • Aritmetik (toplama, çıkarma), mantıksal (AND, OR, XOR, NOT) işlemler ve eşitlik/büyüklük karşılaştırmaları.
  • ALU işlemciden bağımsız bir birim değildir; MİB'in bileşenidir.

İkincil depolama

  • Kalıcı saklama: SSD, manyetik sabit disk, USB bellek, bellek kartı, optik disk.
  • Ana belleğe göre: kapasite yüksek, birim maliyet düşük, erişim hızı düşük.
  • Program çalışınca komut ve veriler ikincil depolamadan ana belleğe aktarılır.

Sayı sistemleri

  • Konumsal sistemde rakamın değeri bulunduğu basamağa da bağlıdır. T tabanlı sayının onluk karşılığı: her rakam × tabanın ilgili kuvveti, sonra toplanır.
  • Onluk (Decimal): 0-9, 10 sembol, basamaklar 10'un kuvvetleri.
  • İkilik (Binary): 0 ve 1. Elektronikte iki mantıksal durumu güvenilir temsil ettiği için esas alınır. "Elektrik var/yok" yalnızca basitleştirilmiş benzetmedir (gerçekte gerilim aralıkları).
    • İkilik → onluk: basamak × 2'nin kuvveti, topla.
    • Onluk → ikilik: sürekli 2'ye böl, kalanları ters sırada yaz.
  • Sekizlik (Octal): 0-7, 8 sembol; 2³ = 8 olduğundan 1 sekizlik rakam = 3 bit. İkilik sayı sağdan üçerli gruplanır.
  • Onaltılık (Hexadecimal): 0-9 ve A-F (A=10 … F=15); 2⁴ = 16, 1 onaltılık rakam = 4 bit. Bellek adresi, makine kodu, bit maskesi, renk değerleri için kullanılır.
  • Sayıyı farklı tabanda yazmak yalnızca gösterimi değiştirir; bellekte gereken bit sayısını değiştirmez.
  • Makine komutu = işlem kodu (yapılacak işlem) + operand alanları (veri, yazmaç ya da bellek konumu).

Yazılım

  • Yazılım: programlar + çalışması, kullanılması ve sürdürülmesi için gereken yordam, veri, kütüphane, yapılandırma dosyası ve belgelerin bütünü.
  • Program: belli bir görevi gerçekleştirmek için dil kurallarına göre yazılmış komut ve bildirimler bütünü.
  • Program/yazılım ayrımı büyüklüğe değil kavramsal kapsama dayanır.
  • Sistem yazılımları: donanımı yönetir, uygulamalara çalışma ortamı sağlar. Örnek: aygıt sürücüleri, çalışma zamanı ortamları, bazı yardımcı sistem programları.
  • İşletim sistemi: işlemci zamanı, ana bellek, dosyalar, G/Ç aygıtları, kullanıcı yetkileri, ağ bağlantıları gibi kaynakları yöneten temel sistem yazılımı. Donanım ayrıntılarını soyutlar.
  • Uygulama yazılımları: son kullanıcı için. Örnek: kelime işlemci, hesap tablosu, internet tarayıcısı, muhasebe, eğitim yazılımları, mobil uygulamalar. Sistem/uygulama ayrımı her zaman kesin değildir.

Programlama dilleri

  • Programlama dili: söz dizimi ve anlam kuralları olan biçimsel bir sistem. Dil kendisi bir yazılım ürünü değildir; derleyici, yorumlayıcı, assembler, bağlayıcı gibi araçlar yazılımdır.
  • Değerlendirme ölçütleri: soyutlama düzeyi, tür sistemi, bellek yönetimi, yürütme modeli, paradigma, donanıma bağımlılık.
  • Makine dili: bir işlemci mimarisinin doğrudan yürüttüğü ikilik komutlar; başka mimaride doğrudan çalışmaz.
  • Düşük seviyeli (Assembly): MOV, ADD, SUB gibi sembolik adlar; assembler ile nesne koduna çevrilir. Düşük seviyeli kod her zaman daha hızlı değildir (performans algoritma, derleyici, bellek erişimi, mimariye bağlı).
  • Yüksek seviyeli: değişken, fonksiyon, sınıf, modül, kütüphane gibi soyutlamalar. Derleme, yorumlama, sanal makine, ara kod, anlık (JIT) derleme ile yürütülebilir. "Derlenen/yorumlanan" ayrımı çoğu zaman dilin değil dil uygulamasının stratejisidir.

C++ programlama dili

  • Genel amaçlı, statik tür denetimli, çok paradigmalı. Prosedürel, nesne yönelimli, genel (generic) ve işlevsel programlamayı destekler.
  • Kullanım alanları: sistem yazılımları, gömülü sistemler, oyun motorları, bilimsel hesaplama, düşük gecikmeli uygulamalar.
  • Temel tasarım ilkesi: sıfır maliyetli soyutlama.
  • Tarihçe (ezber):
    • Bjarne Stroustrup, 1979, Bell Laboratuvarları, ilk adı "C with Classes".
    • C++ adı 1983'te benimsendi.
    • İlk ticari uygulama ve The C++ Programming Language ilk baskısı 1985.
    • İlk uluslararası standart C++98; sonra C++03, C++11, C++14, C++17, C++20.
    • C++11 = modern C++ döneminin başlangıcı.
    • C++23 = ISO/IEC 14882:2024; C++26 taslak aşamasında.

Bir C++ programının geliştirilmesi (yinelemeli süreç), aşama sırası

  1. Düzenleme (Editing): kaynak kod metin düzenleyici ya da IDE'de yazılır; uzantılar .cpp, .cc, .cxx.
  2. Ön işleme (Preprocessing): #include, #define, koşullu derleme yönergeleri işlenir; genişletilmiş kaynak metin oluşur.
  3. Derleme (Compiling): sözcüksel, sözdizimsel, anlamsal denetim; assembly ya da ara gösterime çevrilir; assembler bunu nesne dosyasına çevirir.
  4. Bağlama (Linking): bağlayıcı nesne dosyaları ve kütüphaneleri birleştirir, sembol başvurularını çözer, çalıştırılabilir dosya üretir.
  5. Yükleme (Loading): işletim sistemi çalıştırılabilir dosyayı ana belleğe aktarır, denetimi programın başlangıç noktasına verir.
  6. Çalıştırma (Executing): işlemci makine komutlarını yürütür.
  7. Test ve Hata Ayıklama: test, gereksinimlerin karşılanıp karşılanmadığını sınar; hata ayıklama, başarısızlığın nedenini bulup kodu düzeltir.

Programlama hataları

  • Derleme zamanı hatası: kaynak kodun dil kurallarına uymaması.
  • Bağlama hatası: gerekli sembol tanımlarının bulunamaması.
  • Çalışma zamanı hatası: program yürütülürken çıkan sorunlar.
  • Mantık hatası: program çalışır ama yanlış sonuç üretir.
  • Tanımsız davranış: standardın sonucunu tanımlamadığı işlemler.
  • Standart dışı kütüphaneler ve platforma özgü varsayımlar taşınabilirliği sınırlar.

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • Programlama dili bir yazılım değildir; derleyici, yorumlayıcı, assembler ve bağlayıcı yazılımdır.
  • ALU, MİB'den bağımsız bir birim değildir.
  • Bellek = sadece RAM değil (yazmaç, önbellek, ROM, flaş da bellek).
  • Düşük seviyeli kod her zaman daha hızlı değildir.
  • Giriş/çıkış sınıflaması aygıtın işlevine göre yapılır (dokunmatik ekran ikisi birden).
  • Von Neumann (ortak bellek) ile Harvard (ayrı bellek) karışmasın.
  • Sekizlik = 3 bit (2³), onaltılık = 4 bit (2⁴). Onluktan ikiliğe çevirirken kalanlar ters sırada yazılır.
  • Nesne dosyasını assembler/derleyici, çalıştırılabilir dosyayı bağlayıcı üretir; belleğe işletim sistemi yükler.
  • Ön işleyici derlemeden önce çalışır.
  • Bilgisayar programın doğruluğuna ya da etik uygunluğuna kendisi karar vermez.
  • C++: 1979 başladı, 1983 adı kondu, 1985 ilk ticari sürüm ve kitap, ilk standart C++98, modern C++ C++11 ile başlar.

Ünite 2: Algoritmalar ve Akış Diyagramları
  • Programlama: bilgisayarın görevleri yerine getirmesi için gereken komutların oluşturulması süreci. Örnek yüksek seviyeli diller: C++, Java.
  • Yazılan komutlar kaynak kod; çalıştırılabilmesi için derleyiciler ile uygun hale getirilir.
  • Bilgisayar yalnızca açıkça tanımlanan işlemleri yapar (insan gibi bağlamla yorumlamaz), bu yüzden işlemler mantıksal, düzenli ve anlaşılır belirlenmelidir.
  • Algoritma: bir problemin çözümü için oluşturulan sonlu ve mantıksal işlem adımları. Programların temelidir, yazılım geliştirmenin ilk aşamalarından biridir.
  • Algoritma tasarımında: hedef, hedefe ulaşmak için yapılacak işlemler ve hangi durumlarda karar verileceği belirlenir; işlemler belirli bir sıra içinde olmalıdır. Algoritmik düşünme günlük problemlerde de kullanılabilir.
  • Analiz: karmaşık problemi parçalara ayırarak gerekli bilgileri, sınırları, girdileri ve beklenen sonuçları belirleme süreci. Algoritma geliştirmenin en önemli aşamalarından biri.
  • İyi analiz yapılmazsa algoritma hatalı ya da eksik olur. Aynı probleme birden fazla algoritma geliştirilebilir; bunların performansı farklı olabilir.
  • Algoritma ve program ilişkisi: algoritma çözüm mantığını ifade eder; program bu mantığın bir programlama diliyle bilgisayarın uygulayabileceği hale getirilmiş şeklidir. Algoritmalar genelde fonksiyonlar yardımıyla kodlanır.
  • Fonksiyonlar: programı küçük, düzenli, tekrar kullanılabilir parçalara ayırır.
  • Sözde kod (pseudocode): algoritmanın programlama diline çevrilmeden önce anlaşılır biçimde ifade edilmesi. Hatalar kodlamadan önce fark edilebilir.
    • Veri alma, çıktı verme, hesaplama, karar ve tekrar belirli ifadelerle gösterilir.
    • IF-THEN-ELSE → karar işlemleri; WHILE → tekrar eden işlemler.
  • Akış diyagramı: algoritmanın semboller ve oklar ile görsel temsili; işlem adımları, karar noktaları, veri giriş/çıkışı farklı sembollerle gösterilir.
  • Üçlü ilişki: Algoritma = çözüm mantığı, sözde kod = yazılı açıklama, akış diyagramı = görsel gösterim.

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • Algoritma sonlu adımlardan oluşur.
  • Sözde kod bir programlama dili değildir; kodlamadan önce yazılır.
  • IF-THEN-ELSE karar, WHILE tekrar (döngü) içindir; bunlar ters sorulabilir.
  • Akış diyagramı görsel, sözde kod yazılıdır.
  • Aynı problemin tek bir doğru algoritması yoktur.

Ünite 3: İlk C++ Programı (Merhaba Dünya), Temel Veri Türleri, Deyimler, Değişkenler, Sabitler, Aritmetik Operatörler ve İşlem Önceliği
  • Ünitedeki programlar ardışık (sıralı) çalışır: yukarıdan aşağıya; karar yapıları ve döngüler henüz yok.

Programın temel yapısı

  • Program her zaman main fonksiyonundan başlar; başka fonksiyonlar olabilir ama başlangıç noktası mutlaka main'dir.
  • #include: giriş/çıkış için gereken başlık dosyasını programa dahil eder. Bir ön işlemci komutudur, sonunda noktalı virgül kullanılmaz.
  • using namespace std;: standart isim uzayındaki cout, cin, endl gibi öğelerin doğrudan kullanılmasını sağlar; yazılmazsa başlarına std:: eklenir.
  • Fonksiyon gövdesi süslü parantezler { } arasında.
  • return 0;: program başarılı tamamlandı.

Açıklama satırları ve isimlendirme

  • Açıklamalar derleyici tarafından dikkate alınmaz, programın çalışmasını etkilemez; okunabilirliği artırır. Tek satırlık ya da çok satırlı blok.
  • Deve gösterimi (camelCase): değişken isimlerinde; ilk kelime küçük, sonraki kelimelerin ilk harfi büyük (ör. ogrenciNotu).
  • Paskal gösterimi (PascalCase): dosya, fonksiyon ve sınıf isimlerinde; her kelimenin ilk harfi büyük (ör. IkiSayiTopla).
  • İyi isimlendirme program kalitesini artırır.

Giriş/çıkış ve kaçış karakterleri

  • cout: varsayılan olarak ekrana bağlı çıktı nesnesi (özette operatör "> " olarak basılmış, C++'ta cout ile << kullanılır).
  • cin: kullanıcının girdiği değeri önceden tanımlanmış değişkene aktarır.
  • Kaçış karakterleri / dizileri: yeni satır, tab boşluğu, ters eğik çizgi, çift tırnak yazdırmak gibi biçimlendirmeler için.

Değişkenler ve veri tipleri

  • Her değişkenin adı, veri tipi, bellekte kapladığı alan ve değeri vardır. Kullanılmadan önce mutlaka tanımlanmalı.
  • int: tam sayı. bool: doğru/yanlış. char: karakter. float, double: ondalıklı sayı.
  • C++ büyük-küçük harfe duyarlıdır (sayi ve Sayi farklı değişkenlerdir).
  • Tanımlanan değişken için bellekte alan ayrılır; yeni değer atanınca eski değer silinir.

Atama ve aritmetik operatörler

  • = matematikteki eşitlik değil, atamadır: sağdaki değer soldaki değişkene aktarılır.
  • Atamada solda mutlaka değişken olmalı; sabit bir değere atama yapılamaz.
  • Aritmetik: toplama, çıkarma, çarpma, bölme, modülüs (%).
  • Tam sayı bölmesi: pay ve payda tam sayıysa sonuç da tam sayı, ondalık kısım atılır (ör. 7/2 = 3).
  • Modülüs: bölümden kalan; tek/çift kontrolü ve tam bölünebilirlik için kullanılır.

İşlem önceliği

  1. Parantez
  2. Çarpma, bölme, modülüs
  3. Toplama, çıkarma
  4. Atama (en son)
  • Aynı öncelikteki operatörler çoğunlukla soldan sağa; atama sağdan sola çalışır.
  • Parantez hem hata riskini azaltır hem okunabilirliği artırır.

Örnek uygulamalar

  • Ekrana mesaj yazdırma (Merhaba Dünya), iki sayıyı toplama, dönem sonu notu (ağırlıklı ortalama), dikdörtgenin alanı ve çevresi.
  • Ortak yapı: değişken tanımla, veri al, hesapla, sonucu yazdır.

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • #include sonunda noktalı virgül yoktur (ön işlemci komutu).
  • Başlangıç noktası her zaman main.
  • Açıklamalar derlenmez, çalışmayı etkilemez.
  • Değişkenlerde deve gösterimi; dosya, fonksiyon ve sınıfta paskal gösterimi. Ters sorulabilir.
  • = atama, == karşılaştırma (Ünite 5).
  • int/int sonucu tam sayıdır (5/2 = 2). % kalanı verir (7%3 = 1).
  • Atama sağdan sola; diğer aynı öncelikli operatörler soldan sağa.
  • Örnek hesap: 2 + 3 * 4 = 14; (2 + 3) * 4 = 20; 10 - 4 / 2 = 8.

Ünite 4: Bir C++ Programının Yazılması, Derlenmesi ve Çalıştırılması
  • Kitaptaki programlar konsol uygulaması: çıktıyı komut penceresinde gösteren programlar.
  • Kullanılan ortam: Microsoft Visual Studio Community 2026, ücretsiz.

BGO (Bütünleşik Geliştirme Ortamı)

  • BGO = IDE (Integrated Development Environment): program yazmayı kolaylaştıran, metin düzenleyici, derleyici, bağlayıcı, hata ayıklayıcı gibi araçları tek bir arayüzde toplayan yazılım. Visual Studio bir BGO'dur.
  • Komut tabanlı araçlara göre daha kullanışlı: menüler, pencereler, uyarılar, otomatik tamamlama.
  • En önemli yararı: süreci hızlandırmak ve düzenli hale getirmek. Kelime tamamlama, hata işaretleme, proje dosyalarını yönetme, çıktı penceresinde derleme sonuçları, hata ayıklama.
  • Visual Studio'nun desteklediği diller: C#, Visual Basic, C++, F#, JavaScript, TypeScript, Python, R. Yani sadece C++ için değildir.
  • Ek olarak veritabanı uygulamaları, bulut tabanlı çalışma, ekip çalışması, sürüm kontrolü.

Visual Studio pencereleri (ezber)

  • Çözüm Gezgini: proje dosyalarını görüntüleme ve yönetme.
  • Editör Penceresi: kaynak kodun yazıldığı ve düzenlendiği alan.
  • Çıktı Penceresi: derleme sonuçları, hata mesajları ve uyarılar.
  • Takım Gezgini: ekip çalışması ve sürüm kontrolü.

IntelliSense ve menüler

  • IntelliSense: kod yazarken öneri verir; anahtar kelime, fonksiyon ve değişken adlarını tamamlar; yanlışları dalgalı çizgiyle işaretler. Yazım hatalarını azaltır.
  • Dosya: yeni proje, kaydetme. Düzen: kopyala, kes, yapıştır, geri al, bul. Görünüm: pencereleri göster/gizle. Proje: öğe ekleme ve yönetme. Derle: projeyi derleme. Hata Ayıkla: çalıştırma ve hata ayıklama. Araçlar: ortamı kişiselleştirme.

Proje oluşturma

  • Proje: programla ilgili dosya ve ayarların bir arada tutulduğu yapı. Kaynak dosya: asıl kodlar, uzantı .cpp.
  • Yol: Dosya > Yeni > Proje, sonra Visual C++, Boş Proje; proje adı ve konumu belirlenir.
  • Çıktı ekranının hemen kapanmaması için proje özelliklerinde Alt Sistem = Konsol ayarlanır.
  • Kaynak dosya ekleme: Çözüm Gezgini'nde Kaynak Dosyalar'a sağ tık, yeni C++ dosyası (örnek: IkiSayiTopla.cpp).
  • Çalıştırma: Hata Ayıkla menüsü, Hata Ayıklama Olmadan Başlat.

Hata düzeltme

  • Söz dizimi hatası: yanlış yazılmış değişken adı, unutulmuş noktalı virgül, tanımlanmamış değişken. Derleyici yakalar, Çıktı Penceresi'nde bildirir; program çalışmaz.
  • Mantıksal hata: derleyici yakalayamayabilir; program çalışır ama yanlış sonuç üretir.

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • Visual Studio Community ücretsizdir ve yalnızca C++ için değildir.
  • Çözüm Gezgini (dosyalar), Editör (kod), Çıktı (hata/uyarı), Takım Gezgini (ekip/sürüm kontrolü) birbirine karıştırılır.
  • Çalıştırma Derle menüsünden değil Hata Ayıkla menüsünden ("Hata Ayıklama Olmadan Başlat").
  • Ekranın hemen kapanmaması için ayar: Alt Sistem = Konsol.
  • Unutulan noktalı virgül söz dizimi hatasıdır; yanlış formül mantık hatasıdır.
  • IntelliSense hata ayıklayıcı değil, kod tamamlama/öneri özelliğidir.

Ünite 5: İlişkisel ve Mantıksal Operatörler ve Şartlı Deyimler (muhtemelen final)
  • Karar yapıları: programın akış yönünü belirleyip koşula göre farklı işlem adımlarını seçen yapılar. C++'ta if, if-else, if-else if, switch.
  • Eşittir (==) ve eşit değildir (!=): iki değerin eşitliğini test eder. = atama, == karşılaştırma.
  • İlişkisel ifade = iki işlenen + bir ilişkisel operatör; sonucu true ya da false. Operatörler: büyüktür (>), büyük eşittir (>=), küçüktür … (özet PDF'te liste bu noktada kesik; standart C++'ta küçüktür <, küçük eşittir <=).
  • Mantıksal operatörler (3 tane): VE (&&), VEYA (||), DEĞİL (!).
    • &&: her iki koşul da doğruysa doğru; biri yanlışsa yanlış.
    • ||: en az biri doğruysa doğru; yalnızca ikisi de yanlışsa yanlış.
    • !: sonucu tersine çevirir.
  • Öncelik: mantıksal operatörler eşitlik ve ilişkisel operatörlerden daha düşük, atamadan daha yüksek önceliklidir. Parantez önerilir.
  • if: koşul doğruysa blok çalışır; yanlışsa program if'ten sonraki satırdan devam eder.
  • if-else: iki seçenekli karar; doğruysa if bloğu, yanlışsa else bloğu.
  • Şartlı operatör: if-else'in kısa yazımı (iki ifadeden birini çalıştırır).
  • if-else if: koşullar yukarıdan aşağı değerlendirilir, ilk doğru koşulun bloğu çalışır, diğerlerine bakılmaz; hiçbiri doğru değilse varsa else çalışır. Not değerlendirme ve sınıflandırma için uygundur.
  • switch: değişkenin/ifadenin değerine göre case bloklarından biri çalışır; sabit değer karşılaştırmasında düzenlidir. Her case sonunda break gerekir; yoksa birden fazla case çalışabilir.

⚠️ Dikkat

  • = ile == karıştırma (mantık hatası kaynağı).
  • && ve || doğruluk tablosu ters sorulur.
  • if-else if'te yalnızca ilk doğru koşul çalışır.
  • switch'te break unutulursa sonraki case'ler de çalışır.

Ünite 6: Döngüler (final)
  • Döngü: tekrar eden işlemleri kısa, düzenli ve okunabilir yazmayı sağlar; kod tekrarını önler.
  • Artırma (++) / azaltma (--): değişkenin önünde (önek) kullanılırsa değişiklik hemen uygulanır ve yeni değer işleme girer; arkasında (sonek) kullanılırsa önce mevcut değer kullanılır, sonra artırılır/azaltılır.
  • Bileşik atama: **+=, -=, =, /=, %=* (ör. a = a + 3 ise a += 3).
  • C++'ta 3 döngü: for, while, do...while; çoğu durumda birbirinin yerine kullanılabilir.
    • for: sayaç kontrollü, tekrar sayısı önceden bilinen durumlar. 3 bölüm: başlangıç değeri, devam koşulu, güncelleme. for'un ilk bölümünde tanımlanan değişkene yalnızca döngü içinde erişilebilir.
    • while: koşula bağlı, tekrar sayısı bilinmeyen durumlar (ör. değer girilene kadar okuma, dosya sonuna kadar okuma).
  • Döngü kuralları: başlangıç değeri, devam koşulu, güncelleme. Koşulu yanlış yapacak ifade yoksa sonsuz döngü oluşur.
  • break: döngüyü hemen sonlandırır, döngüden sonraki satıra geçer.
  • continue: döngüyü bitirmez; o adımın kalan komutlarını atlayıp sonraki tekrara geçer.
  • İç içe döngü: dış döngünün her tekrarında iç döngü yeniden başlar; toplam çalışma sayısı dış × iç döngünün tekrar sayısına bağlıdır (tablo, desen, matris, sıralama). break/continue yalnızca içinde bulundukları en yakın döngüyü etkiler.

Ünite 7: Fonksiyonlar (final)
  • Modüler programlama: büyük kodu yönetilebilir parçalara bölme. C++'ta modülerliğin en temel birimi fonksiyon.
  • Fonksiyon: belirli bir amaca hizmet eden, işi yalıtılmış blokta yapıp sonucu ana programa döndüren alt program. Her fonksiyon ayrı test edilebilir.
  • Hazır kütüphaneler: cmath: pow (üs), sqrt (karekök), sin, cos (trigonometri), floor, ceil (yuvarlama). Rastgele sayı için std::random_device ve std::mt19937 motoru (kütüphane adı özette eksik basılmış).
  • Fonksiyon tanımının 3 bileşeni: dönüş (veri) tipi, ad, parametreler.
  • Sonuç döndürmek için return; değer döndürmeyen fonksiyonun dönüş tipi void.
  • Yerel (lokal) değişken: fonksiyonun süslü parantezleri içinde tanımlanır; fonksiyon bitince bellekten silinir.
  • Değer ile aktarım: kopyalama. Referans ile aktarım: bellek adresi ve işaretçi (pointer) ile asıl değişkene doğrudan müdahale; değer kalıcı olarak güncellenir.

Çıkmış soru analizi (web'den bulgular)

Sonuç: Ata AÖF "Programlama Temelleri" dersine ait çıkmış vize soruları web aramasında bulunamadı. Yapılan aramalar: "ata aöf programlama temelleri çıkmış sorular vize", "programlama temelleri ata aöf deneme soruları ünite 1", "aofsoru programlama temelleri ata aöf vize soruları C++".

Bulunanlar:

  • cag.edu.tr: Ata AÖF'nin 2019 baskı "Programlama Temelleri" ders kitabının PDF'i (ISBN 978-605-2278-77-2). Soru bankası değil, kitabın kendisi. Elindeki özetler daha yeni (Visual Studio 2026, C++23 bilgisi), yani içerik eski kitapla birebir aynı olmayabilir.
  • Milliyet / Hürriyet haberleri: Ata AÖF vize soru kitapçığı ve cevap anahtarının sınavdan sonra obs.atauni.edu.tr üzerinden yayımlandığını belirtiyor. Geçmiş dönem kitapçıklarına en güvenilir erişim yolu OBS.
  • Yandex Yanıtlar: AÖF çıkmış soruları için aofsoru.com, aof.sorular.net, aof.tc gibi siteleri öneriyor; bunlarda bu derse ait Ata AÖF içeriği doğrulanamadı.
  • Diğer sonuçlar (Ankara Üni. açık ders, OMÜ, Google C++ quiz) başka kurumların genel C/C++ materyali; Ata AÖF sınavıyla ilişkisi yok.

Ata AÖF sınav kalıbına göre beklenen soru tipleri (genel Ata AÖF tarzı, bu derse ait doğrulanmış veri değil):

  • "Aşağıdakilerden hangisi … değildir?" (ör. giriş birimi değildir, sistem yazılımı değildir).
  • Tanım sorusu: "… aşağıdakilerden hangisidir?" (algoritma, sözde kod, BGO, bit, ALU).
  • Sıralama sorusu: derleme süreci aşamaları, işlem önceliği.
  • Tarih/isim ezberi: Stroustrup, 1979, Bell Labs, C++11.
  • Kısa sayı dönüşümü (ikilik ↔ onluk, 2³ / 2⁴ ilişkisi).
  • Basit ifade sonucu (tam sayı bölmesi, modülüs, öncelik).
  • Visual Studio pencere ve menü işlevleri.

Pratik soruları (15)
S1PROG

C++ dilinin geliştirilmesine 1979 yılında Bell Laboratuvarlarında başlayan kişi kimdir?

S2PROG

Aşağıdakilerden hangisi bir giriş birimi değildir?

S3PROG

Komutlar ve veriler için ayrı bellek ve yolların bulunduğu mimari hangisidir?

S4PROG

Bir onaltılık (hexadecimal) rakam kaç bitlik ikilik gruba karşılık gelir?

S5PROG

Bir C++ programının geliştirilmesinde nesne dosyalarını ve kütüphaneleri birleştirip çalıştırılabilir dosyayı üreten aşama hangisidir?

S6PROG

Programın çalışıp beklenen sonucu üretmemesine neden olan hata türü hangisidir?

S7PROG

Sözde kodda tekrar eden işlemleri göstermek için hangi yapı kullanılır?

S8PROG

Bir problemin çözümü için oluşturulan sonlu ve mantıksal işlem adımlarına ne ad verilir?

S9PROG

C++'ta int x = 2 + 10 / 4 * 2; ifadesinden sonra x'in değeri kaçtır?

S10PROG

Aşağıdakilerden hangisi #include ifadesi için doğrudur?

S11PROG

C++ isimlendirme kurallarına göre değişken isimlerinde genellikle hangi gösterim kullanılır?

S12PROG

Visual Studio'da derleme sonuçlarının, hata mesajlarının ve uyarıların görüntülendiği pencere hangisidir?

S13PROG

Visual Studio'da bir konsol programını çalıştırmak için kullanılan "Hata Ayıklama Olmadan Başlat" seçeneği hangi menüdedir?

S14PROG

Aşağıdakilerden hangisi ana bellek için yanlıştır?

S15PROG

C++ ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

TBT

Temel Bilgi Teknolojileri I

13 pratik soru

Kaynak: Ata AÖF ünite özetleri (Ozet_Unite1..7). Notlar yalnızca bu özetlerde yazanlara dayanır.

Vize kapsamı (tahmin)
  • Ata AÖF vizeleri genellikle ilk 4 ünite, 5 şıklı çoktan seçmeli. Muhtemel vize kapsamı:
    • Ünite 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar
    • Ünite 2: Bilgisayarın Yapısı
    • Ünite 3: İşletim Sistemleri
    • Ünite 4: Temel Bilgisayar Kullanımı
  • Ünite 5-7 (kelime işlemciler / Word) büyük olasılıkla final konusu. Kesin kapsamı OBS/ÖYS duyurusundan kontrol et.

Ünite 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar

Veri / Enformasyon / Bilgi / Bilgelik

  • Veri: metin, sözcük, rakam, sayı, olay, resim vb. şekilde gösterilen ham gerçeklikler; kendi başına hiçbir anlam ifade etmez.
    • Elde etme yöntemleri: araştırma, deney, gözlem, sayım, ölçüm.
    • Nicel veri: sayısal değerle temsil edilen. Nitel veri: sayısal değerle temsil edilemeyen.
    • Veri tipleri: sayısal, ses, görüntüsel, video. Örnek: sınıf listesindeki isim, numara, fotoğraf, doğum tarihi.
  • Enformasyon: olayları yorumlamaya olanak tanır ve bilginin kaynağını oluşturur.
  • Bilgi: enformasyonun anlamlandırılmış ve biçimlendirilmiş hali; araştırma, gözlem, deney veya eğitimle elde edilip akıl süzgecinden geçirilerek oluşan fikir/olgular. Bilginin kaynağı veri ve enformasyondur.
  • Bilgelik: olası problemleri görebilme, değerlendirebilme, doğru-yanlış ayrımı yapabilme yeteneği; uzmanlık alanındaki tecrübeyle oluşur, olağan dışı sonuçlar hakkında karar verebilme gerektirir.
  • Sıralama (ham → ileri): Veri → Enformasyon → Bilgi → Bilgelik

Veri işlemenin evreleri (4 evre, sırayla)

  1. El yordamıyla veri işleme
  2. Mekanik veri işleme
  3. Elektromekanik veri işleme
  4. Elektronik veri işleme

Bilgisayar kuşakları

  • Kimi kaynaklarda 4, kimilerinde 5 kuşak. Tarihler farklı çünkü bazı kaynaklar teknolojinin bulunduğu tarihi, bazıları bilgisayarlarda kullanıldığı tarihi esas alır.

Bilgisayar tanımı: aritmetiksel ve mantıksal işlemlerden oluşan bir işi önceden verilmiş programa göre yapıp sonuçlandıran elektronik araç. Sınıflandırma: amaçlarına ve hacimlerine göre.

Amaçlarına göre (3): Dijital, Analog, Hibrid

  • Dijital = Sayısal: iki tabanlı (ikili) sayı sistemi kullanır.
    • Genel amaçlı: çeşitli yazılımları kullanabilir.
    • Özel amaçlı: belli bir görev için üretilir; işlem bir defa işlenir ve kalıcı kaydedilir.
  • Analog = Örneksel: fiziksel değerleri ölçmek için; girdi olarak sıcaklık dalgalanmaları, voltaj değişimleri gibi değişken veriler.
  • Hibrid = Melez: analog + dijital. Dijital bileşen → aritmetik/mantıksal süreçler, analog bileşen → karmaşık denklemlerin çözümü.

Hacimlerine göre (3): Merkezi bilgisayar sistemleri, Mikrobilgisayar sistemleri, Ağ sistemleri

  • Merkezi: işlemleri bir ana bilgisayar (mainframe) yapar; istemci (client) cihazlar ona başvurur, işlem ana bilgisayarda gerçekleşir.
  • Mikrobilgisayar: günümüz kişisel bilgisayarları; 1970'lerde ortaya çıktı, 1980'lerde yaygınlaştı.
  • Ağ: birden fazla bilgisayar/iletişim cihazını veri alışverişi, etkileşim ve kaynak paylaşımı için bağlayan yapı. En az bir sunucu, istemci(ler), yönlendirici, anahtarlama cihazı. Sağladıkları: veri güvenliği, veri aktarımı, iletişim, donanım ve uygulama paylaşımı.
    • Mimariye göre (2): İstemci-sunucu (client-server) — sunucu yönetici konumda, istemci ihtiyaç duyduğu veri için sunucuya başvurur; Türdeş (peer to peer) — hiyerarşi yoktur.
    • Ölçeğe göre (4): Kişisel alan ağı, Yerel alan ağı, Orta ölçekli ağ, Geniş alan ağı.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Bilginin kaynağı veri ve enformasyondur; "enformasyon bilginin kaynağını oluşturur" ifadesi de doğrudur.
  • Örneksel = analog, sayısal = dijital, melez = hibrid; eş anlamlarla soru gelebilir.
  • "Bir defa işlenip kalıcı kaydedilir" → özel amaçlı dijital, genel amaçlı değil.
  • Veri işleme evrelerinde "elektromekanik", "mekanik"ten sonra gelir.
  • Mainframe → merkezi sistem; mikrobilgisayar değil.
  • Türdeş (P2P) mimaride hiyerarşi yok; istemci-sunucuda var.

Ünite 2: Bilgisayarın Yapısı
  • Bilgisayar = donanım + yazılım.
  • Donanımsal olarak bütün işleri yapan parça işlemcidir. Birimler anakart üzerine doğrudan/dolaylı bağlanır.
  • İçsel (internal, dahili): anakarta doğrudan bağlanan, kasanın içinde. Dışsal (external, harici): kasa dışından / kabloyla dolaylı bağlanan, kasanın dışında.

İçsel donanım

  • Anakart: diğer birimlerin bağlandığı elektronik kart; kasa türüne göre farklı formlar. En önemli nokta: anakart ile kasanın birbirine uyumlu olması.
  • İşlemci (CPU – Central Processing Unit): bilgisayarın beyni; milyonlarca transistörden oluşur; komutları yerine getiren en önemli birim.
  • RAM (Random Access Memory): bilgiler geçici saklanır; elektrik kesilince silinir. İşlemcinin ihtiyaç duyduğu kodlar, programların komut dizileri burada; veriler değiştirilebilir/eklenebilir/çıkarılabilir.
  • Sabit disk (Harddisk): verileri elektrikten bağımsız, kalıcı saklar. İçindeki veri bazen diskin maliyetinden değerli → yedekleme önemli.
  • Güç kaynağı: tüm parçalara elektrik sağlar. Sorun belirtileri: aşırı ısınma ve gürültülü çalışma. Gerilim dalgalanması olumsuz etkiler. En doğru çözüm: yeni güç kaynağıyla değiştirmek.
  • Ağ kartı: bilgisayarlar arası iletişim; bazı anakartlarda tümleşik. Konektör: 8 pinli RJ45 dişi. Hızlar: 10 / 100 / 1000 Mbps.
  • Ekran kartı: monitörde görüntü; uyumluluk önemli (iyi kart + düşük performanslı monitör = istenen verim alınamaz).
  • Ses kartı: seslerin çalışması ve hoparlöre gönderilmesi; mikrofon ile ses alıp kaydetme.
  • CD-DVD okuyucu/yazıcı: kullanımı azalıyor; CD optik disklerin atası kabul edilir.

Dışsal donanım (kasa dışındaki tüm birimler)

  • Ekran: kullanıcı-bilgisayar iletişimi; ekran olmadan bilgisayar açılabilir ama işlevselliği güçleşir.
  • Klavye: veri girişi; harf, sayı, kontrol, fonksiyon tuşları. Harf dizilimine göre Q ve F klavye (2 tür).
  • Fare: standart 3 düğme: sol tuş, kaydırma tekerleği, sağ tuş.
  • Yazıcı: sonuçları kâğıda basar. Sık türler: lazer, mürekkep püskürtmeli, nokta vuruşlu.
  • Tarayıcı: resim/yazıları analiz edip belirlenen dosya formatında bilgisayara aktarır; renkli veya siyah-beyaz; fotokopi/faks/yazıcıyla birleşik modelleri var.
  • Hoparlör: ses kalitesi parametreleri: güç, hoparlör sayısı, woofer, kasa yapısı.
  • Kamera: dış ortamdan görüntü; optik sensörler kullanır; yazılımla desteklenmek zorunda; görüntülü konuşma.
  • Modem: MOdülasyon + DEModülasyon kelimelerinin baş kısımları; ev kullanıcıları internete bağlanırken tercih eder.
  • Mikrofon: yakaya takılan, sabit duran, kulaklıklı modeller.

Yazılım

  • Sistem yazılımları: diğer yazılımlara hizmet eden ve donanım ile arabirim oluşturan yazılımlar (örn. işletim sistemi).
  • Uygulama yazılımları: kullanıcı bilgisayarla bunlar aracılığıyla etkileşir; sistem yazılımları ile kullanıcı arasında köprü.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • RAM geçici (elektrik kesilince silinir); sabit disk kalıcı. Ters şıklara dikkat.
  • Ağ kartı konektörü RJ45, 8 pin, hızlar 10/100/1000 Mbps — sayı sorusu çıkabilir.
  • İçsel = internal = dahili; dışsal = external = harici.
  • Modem kelime kökeni: modülasyon-demodülasyon.
  • Klavye türleri Q ve F; fare standart 3 düğme.
  • "Donanımla arabirim" → sistem yazılımı; "kullanıcı ile sistem yazılımı arasında köprü" → uygulama yazılımı.

Ünite 3: İşletim Sistemleri
  • İşletim sistemi: kullanıcı ile bilgisayar arasındaki iletişimi sağlayan, kullanıcının isteklerine göre donanım ve yazılım kaynaklarını düzenleyen sistem (yazılım). Amaç: kullanımı kolaylaştırmak, daha hızlı ve güvenli yararlanma.
  • Tarihsel gelişim: vakum tüpleri → transistörler → entegre devreler → mikroçip.
  • En yaygın masaüstü/dizüstü İS: Windows, macOS, Linux. (Eylül 2022: dünyada ~%92, Türkiye'de ~%77 bu üç tabanlı; GStat 2022)

Microsoft Windows

  • En yaygın; kullanılan her 4 bilgisayarın 3'ünde.
  • Temelleri 1981; piyasaya MS-DOS (Microsoft Disk Operating System) adıyla.
  • Windows 1.0, 2.0, 3.0 → 1995 Windows 95 (devrim) → 1998 Windows 98 (gelişmiş grafik, donanım desteği, multimedya, internet).
  • 2001'e kadar: Windows Me, NT, 2000. 2001: Windows XP (sunucu + kişisel; "efsane").
  • Sonra: Vista, 7, 8, 10 — Windows 7 hariç beklenen başarıyı yakalayamadı.
  • En son sürüm: Windows 11 (2021).

Apple macOS

  • Windows'un en önemli rakibi; Macintosh (Mac) bilgisayarlar için; kapalı kaynak kodlu ve lisanslı.
  • İlk sürüm 1984. 2001'e kadar 9 sürüm = "Klasik MacOS"; 2001 sonrası MacOSX / MacOS.
  • Toplam 22 sürüm; son sürüm (2022 sonu beklenen) macOS Ventura.
  • Uygulamalar Apple Store'dan; dışarıdan yazılım yüklemek zahmetli → virüs/trojan'a pek rastlanmaz.

Linux tabanlı

  • Açık kaynak kodlu, özgür ve ücretsiz. Kaynak kodları GNU "Genel Kamu Lisansı" ile dağıtılır.
  • Linux aslında tam bir işletim sistemi değil; dağıtımlara kaynaklık eden ana kodları barındırır (Ubuntu, Fedora, Red Hat, Pardus).
  • En yaygın masaüstü Linux: Ubuntu.
  • PARDUS: TÜBİTAK-ULAKBİM işbirliği, Türkiye'nin ilk özgür ve açık kaynak İS; ihtiyaç 2002'de gündeme geldi; anlamı "Kar Leoparı".

Mobil işletim sistemleri

  • En yaygın: Android (Google) ve iOS (Apple).
  • Eylül 2022: Android dünyada ~%72, Türkiye ~%85; iOS dünyada ~%28, Türkiye ~%15.
  • Android: Linux tabanlı, ücretsiz; kodların bir kısmı Google tarafından açılmadığı için eleştirilir. Google Play (Haziran 2022: 2,6 milyonu aşkın uygulama). 2008 – Android 1.0; 25'e yakın sürüm; Ağustos 2022 – Android 13. 5 bölüm: Çekirdek, Android Runtime, Kütüphaneler, Uygulama Çatısı, Uygulama katmanı.
  • iOS: kodları gizli, Apple'a özel cihazlar. 2007 ilk iPhone ile; ilk adı iPhoneOS1; 20'ye yakın sürüm; Eylül 2022 – iOS 16. Dışarıdan uygulama yüklenmesine izin vermez; Google Play'e göre daha sıkı güvenlik. 4 katman: CoreOS, Core Servis, Medya, Cocoa Touch.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • MS-DOS = 1981, Mac = 1984, Win95 = 1995, Win98 = 1998, XP = 2001, Win11 = 2021, Android 1.0 = 2008, iOS/iPhone = 2007, Pardus = 2002 — yıl eşleştirme çok olası.
  • Pardus = Kar Leoparı, TÜBİTAK-ULAKBİM, Linux tabanlı.
  • Android 5 bölüm, iOS 4 katman — karıştırma.
  • macOS kapalı kaynak; Linux açık kaynak (GNU GPL); Android Linux tabanlı (ama kodların bir kısmı kapalı).
  • "Windows 7 hariç diğerleri başarısız" → Vista, 8, 10 başarısız sayılmış.
  • Klasik MacOS 9 sürüm; toplam 22 sürüm.

Ünite 4: Temel Bilgisayar Kullanımı
  • Virüsler de birer programdır; işletilebilir kod parçalarından oluşur; kullanıcıdan izinsiz verileri kopyalayarak çoğalır.

Kötü amaçlı yazılım türleri

  • Virüs: en bilinen; kullanıcının bilgisi/izni olmadan sistemi değiştirir, belirli aralıklarla kendini çalıştırıp çoğaltır, diğer programlara bulaşır.
  • Dosya sistemi virüsleri: genelde EXE veya COM uzantılı işletilebilir dosyalara bulaşır; program çalışınca devreye girer.
  • MBR (Master Boot Record / önyükleme) virüsü (boot sektör virüsü): sabit diskin ön yükleme bölümüne yazılır; bu bölüm diskin ilk sektörüdür, verilerin yerini ve hangi İS ile başlanacağını tutar → çok hızlı yayılır.
  • Makro virüsleri: makrolar = programlama dilleriyle oluşturulan komut setleri; özellikle Windows tabanlı uygulamalarda scriptler sayesinde kolay bulaşır.
  • Solucan (Worm): internet veya yerel ağ üzerinden sistemden sisteme geçer; açık port veya e-posta ile; ağ protokolleri ve İS güvenlik açıklarından yararlanır.
  • Truva atı: zamana veya eyleme bağlı çalışır; cazip program gibi sunulur ya da asıl programların kopyalarına gizlenir.
  • Casus yazılım: kullanıcı hareketlerini takip eder; indirilen program/oyun veya tarayıcı açıkları ile yayılır.
  • Çöp e-posta (Spam / Yığın): istek dışı gelen e-posta; genellikle reklam, birden çok kişiye aynı anda.
  • Trojan virüsler: kendilerini çoğaltmadıkları için virüs tanımına uymazlar, ama kötü amaçlı yazılımdır; diğerlerinden farklı olarak dosya halinde saklanır; bulaşıcı/yayılımcı değil → zararsız gibi görünür.

Korunma

  • En bilinen yöntem: antivirüs programları.
  • Kimden/ne amaçla geldiği bilinmeyen e-posta eklerini açma; açılacaksa sıkı tarama.
  • Taşınabilir bellekleri kontrol etmeden kullanma — boot sektör virüsünün bulaşması için sürücünün aktif hale gelmesi yeterlidir.
  • Microsoft Windows Defender: Microsoft 365 ailesi, Windows 10 ve 11 ile birlikte yüklenen güvenlik duvarı; ek ücret yok.

Web tarayıcıları — web sayfalarını görüntülemeye yarayan programlar.

  • Adres çubuğu: web sayfası adresinin yazıldığı alan.
  • Açılış sayfası: tarayıcı açılınca gelen ilk sayfa.
  • Web geçmişi: gezilen adreslerin saklanması.
  • Gizli sekme: web geçmişi, şifreler gibi özelliklerin devre dışı bırakıldığı özellik.

İnternette dikkat

  • Güvenilir bilgi: kaynağı belli, hakem kurulu denetimli, uzantısında "edu" veya "gov" olan siteler.
  • Sosyal ağlarda kişisel bilgilere erişim sınırı koy; indirilen dosyalar kötü amaçlı yazılım içerebilir; "ödül kazandınız" gibi bağlantılara tıklama.

Program indirme: ilgili bağlantıya tıklayıp kaydet penceresini onaylamak; en önemli unsur sistem güvenliği (sitenin güvenilirliği, virüs kontrolü).

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Trojan = kendini çoğaltmaz → virüs tanımına uymaz (klasik "hangisi yanlıştır" sorusu).
  • EXE/COM → dosya sistemi virüsü; MBR / ilk sektör → boot (önyükleme) virüsü; script/komut seti → makro; ağ/port/e-posta ile kendini transfer → solucan; zamana/eyleme bağlı → Truva atı; hareket takibi → casus yazılım.
  • Spam = Yığın.
  • Windows Defender Windows 10 ve 11 ile gelir, ücretsiz.
  • Gizli sekme geçmişi tutmaz.
  • Güvenilir uzantılar: edu, gov.

Ünite 5: Kelime İşlemciler
  • Kavram 1970'lerde elektronik yazı makineleriyle ortaya çıktı (bellek yok → elektronik daktilo). 1980'ler: bellek + yazdırmadan önce düzenleme paneli. 1990'lar: bilgisayar üzerinde kelime işlemci programlar.
  • Kelime işlemci: metin belgelerinin oluşturulması, düzenlenmesi, kaydedilmesi, görüntülenmesi ve yazdırılmasını sağlayan programlar; en çok kullanılan programlardan.
  • 2006'ya kadar ortak standart yoktu; 2006'da ISO kabul etti → OpenDocument açık doküman standardı. Microsoft 2009'da MS Office 2007 SP2 ile desteklemeye başladı.
  • OpenDocument Text = Açık Belge Metni = .odt. Word → .docx, LibreOffice Writer → .odt. Word de odt kaydedebilir.
  • LibreOffice Writer: The Document Foundation; ücretsiz, açık kaynak; .odt (docx de açar); Windows, Mac OS, Linux; Windows/Linux için kurulum gerektirmeyen sürüm.
  • iWork Pages (Apple): sayfa mizanpajı; şablonlar (rapor, kitap, özgeçmiş, bülten); en büyük fark: hazır kitap şablonları / etkileşimli e-kitap; kitap "epub" formatında; Apple Books ve diğer e-kitap okuyucular.
  • Google Dokümanlar (Docs): çevrimiçi; docs.google.com; Android/iOS "Dokümanlar" uygulaması.
  • Microsoft Word: 1983'te MS Ofis içinde; masaüstü, mobil, web. Web sürümü "Office Online" (kısıtlı özellikler).
  • Word Seçenekleri: Word 2021 karşılama ekranındaki Seçenekler sekmesi; arabirim, canlı ön izleme, şerit gizleme, gizlilik, yazdırma, otomatik düzeltme, yazım/dilbilgisi denetimi, otomatik kaydetme, arabirim dili, kesme/kopyalama/yapıştırma seçenekleri, şerit ve hızlı erişim araç çubuğu özelleştirme, eklentiler vb.
  • Dosya menüsü: sekmeli yapının en sağında(özette böyle yazıyor); Bilgi, Kaydet, Farklı Kaydet, Yazdır, Paylaş, Dışarı Aktar.
    • Bilgi sekmesi: Belgeyi Koru, Belgeyi İncele, Belgeyi Yönet. Belgeyi Koru: değişikliği engelleme, parola ile şifreleme, erişim kısıtlama, dijital imza.
    • Varsayılan kayıt: docx; Farklı Kaydet ile pdf, web sayfası, xml.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • OpenDocument: 2006, ISO; Microsoft desteği 2009, Office 2007 SP2.
  • Pages → epub; Writer → odt; Word → docx.
  • Word çıkış yılı 1983; web sürümü Office Online.

Ünite 6: Kelime İşlemcilerde Metin Biçimlendirme İşlemleri
  • Word son sürümü: Word 2021.
  • Şerit yapısı: Office 2007 ile geldi. 10 sekme: Giriş, Ekle, Çiz, Tasarım, Düzen, Başvurular, Posta Gönderileri, Gözden Geçir, Görünüm, Yardım.
  • Bağlamsal sekmeler: sadece gerektiğinde görünür (resim biçimi, şekil biçimi; tablo, grafik, resim, şekil, SmartArt).
  • Şerit 3 bileşen: Sekmeler, Gruplar, Komutlar. (Örn. hizalama, madde imi → Paragraf grubu)
  • Klavyeyle şeride erişim: ALT → sekme tuşu → komut tuşu.

Sekmeler

  • Giriş: Pano, Yazı Tipi, Paragraf, Stiller, Düzenleme.
  • Ekle: Sayfalar, Tablolar, Çizimler, Eklentiler, Medya, Bağlantılar, Açıklamalar; üstbilgi/altbilgi.
  • Çiz: Word 2021 yeniliği; Giriş Modu, Çizim Araçları, Dönüştür, Ekle, Yeniden Oynat; silgi.
  • Tasarım: tema, renk, yazı tipi; filigran, sayfa rengi, sayfa kenarlıkları; gruplar: Belge Biçimlendirme, Sayfa Arka Planı.
  • Düzen: Sayfa Yapısı, Paragraf, Yerleştir.
  • Başvurular: İçindekiler Tablosu, Dipnotlar, Araştırma, Alıntılar ve Kaynakça, Resim Yazıları, Dizin; ileri doküman yönetimi.
  • Posta Gönderileri: Adres Mektup Birleştirme, zarf, etiket yazdırma, E-Posta gönderimi.
  • Gözden Geçir: Yazım Denetleme, Konuşma, Erişilebilirlik, Dil, Açıklamalar, İzleme, Değişiklikler, Karşılaştır, Koru, Mürekkep. Word 2021 yenilikleri: Sesli Oku (ALT+CTRL+Boşluk) ve Çevir.
  • Görünüm: görüntülenme yönü, oran, yakınlaştırma; düzenleme alanını bölüme ayırma.

Yazı tipi grubu

  • Font, boyut, renk. Varsayılan yazı rengi siyah.
  • Büyük/Küçük Harf Değiştir: küçük harf, BÜYÜK HARF, Her Sözcüğü Büyük Harfle Başlat, bÜYÜK kÜÇÜK hARF dÖNÜŞTÜR. Kısayol: Shift + F3.

Paragraf grubu: hizalama, satır aralığı, girinti; Madde İşaretleri (yeni madde işareti tanımla → resim/simge), iki kez Enter listeyi sonlandırır; Numaralandırma (yeni sayı biçimi tanımla).

Pano grubu

  • Taşıma = Kes, çoğaltma = Kopyala. Kopyala Ctrl+C, Yapıştır Ctrl+V.
  • Biçim Boyacısı: biçimi başka metne uygular; fare imleci fırça olur; birden fazla kez için çift tıkla; iptal: düğmeye tıkla veya ESC. Kısayol: biçim kopyala CTRL+SHIFT+C, uygula CTRL+SHIFT+V.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Şerit Office 2007 ile; 10 sekme; Çiz sekmesi 2021 yeniliği.
  • Filigran/sayfa rengi → Tasarım sekmesi; içindekiler/dipnot → Başvurular; adres mektup birleştirme → Posta Gönderileri; sesli oku/çevir → Gözden Geçir.
  • Shift+F3 (harf dönüşümü) ve Ctrl+Shift+C/V (biçim boyacısı) karıştırılmamalı.

Ünite 7: Kelime İşlemcilerde Belge Biçimlendirme İşlemleri
  • Tablo: satır ve sütunlardan oluşur; kesişim = hücre.
  • Tablo oluşturma: Ekle > Tablolar > Tablo; tablo ekle menüsünde 10 sütun × 8 satır kutucuk; fazlası için Tablo Ekle penceresi.
  • Tabloyu metne dönüştür: Düzen bağlamsal sekmesi > Veri grubu > Metne Dönüştür.
  • Metni tabloya dönüştür: Ekle > Tablolar > Tablo menüsü; satır-sütun sayısı, sığdırma, ayrı metin ayarları.
  • Resim: Ekle > Çizimler grubu > Resim; 3 seçenek: Resimler, Hazır Resimler, Çevrimiçi Resimler.
  • Resim konumlandırma: Resim Biçimi bağlamsal sekmesi > Yerleştir grubu > Konum; 2 grup: Metinle Aynı Hizaya ve Metin Kaydırmayla; ayrıca Düzen Seçenekleri düğmesi (resmin sağ üst köşesi).
  • Grafik: Ekle > Çizimler > Grafik.
  • Kapak sayfası: Ekle > Sayfalar > Kapak Sayfası.
  • Sayfa Yapısı grubu (Düzen): kenar boşlukları, yönlendirme, boyut, sütunlar, kesmeler, satır numaraları, heceleme.
    • Kenar boşlukları: hazır ölçüler normal, dar, orta, geniş, yansıtmalı.
    • Yönlendirme: yatay ve dikey.
    • Boyut: Sayfa Yapısı > Kağıt > Uygulama Yeri.
    • Sütunlar: Bir, İki, Üç, Sola, Sağa; Diğer Sütunlar.
    • Kesmeler: Sayfa Sonları ve Bölüm Sonları; imlecin bulunduğu konuma uygulanır.
    • Satır numaraları, Heceleme (tek tek onaylı veya otomatik).
  • Filigran: sayfa içeriğinin arkasına soluk metin/görsel; Tasarım > Sayfa Arka Planı > Filigran; tüm sayfalara uygulanır.
  • Sayfa rengi: varsayılan beyaz; Tasarım > Sayfa Arka Planı > Sayfa Rengi.
  • İçindekiler: başlık stili ile oluşturulmuş metinler ve sayfa numaraları kullanılarak oluşturulur; başlık için Giriş > Stiller; Özel İçindekiler Tablosu; İçindekiler Tablosunu Kaldır.
  • Dipnot vs Son not: dipnot sayfa sonunda (detaylı açıklama), son not belge sonunda (kaynaklara atıf).
  • Değişiklikleri İzle: Gözden Geçir > İzleme grubu; ekleme/silme işlemleri farklı renklerle izlenir.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Tablo menüsü 10 sütun × 8 satır.
  • Resim ve grafik → Çizimler grubu; kapak sayfası → Sayfalar grubu.
  • Filigran ve sayfa rengi → Tasarım sekmesi (Düzen değil); kesmeler/sütunlar → Düzen.
  • Dipnot sayfa sonu, son not belge sonu.

Çıkmış soru analizi
  • Bulunamadı: WebSearch ile "ata aöf temel bilgi teknolojileri çıkmış sorular vize", "ara sınav soruları cevapları", "deneme soruları ünite 1" gibi aramalar yapıldı; bu derse ait gerçek çıkmış vize soru metni bulunamadı.
  • Aramada çıkanlar:
    • Milliyet / Hürriyet haberleri: Ata AÖF soru kitapçıkları ve cevap anahtarlarının sınav sonrası obs.atauni.edu.tr (OBS) üzerinden yayımlandığını, itirazların ÖYS'den yapıldığını belirtiyor. En güvenilir çıkmış soru kaynağı kendi OBS hesabın.
    • alonot.com: "Ata AÖF Temel Bilgi Teknolojileri 1 – 14 arası ünite özeti" (2019). Eski 14 üniteli kitaba ait; güncel 7 üniteli yapıyla uyuşmayabilir.
    • cag.edu.tr: Ata AÖF 2019 baskılı Temel Bilgi Teknolojileri I kitabının PDF'i.
    • anadolu.edu.tr / aof.sorular.net: Anadolu AÖF'nin aynı adlı dersi — farklı kitap, sorular eşleşmez.
  • Tahmini soru kalıpları (Ata AÖF genel tarzı + özetlerin yapısına göre, doğrulanmış değil):
    • "Aşağıdakilerden hangisi … değildir / yanlıştır?" (sınıflandırma listeleri: amaç/hacim, ağ ölçekleri, veri işleme evreleri)
    • Tanım → terim eşleştirme (bilgelik, enformasyon, solucan, truva atı, casus yazılım)
    • Eş anlam soruları (örneksel = analog, melez = hibrid, spam = yığın)
    • Yıl/sayı soruları (MS-DOS 1981, Mac 1984, Pardus 2002, Android 2008, RJ45 8 pin)
    • Sıralama soruları (veri → enformasyon → bilgi → bilgelik; veri işleme evreleri)

Pratik soruları (13)
S1TBT

Kendi başına hiçbir anlam ifade etmeyen ham gerçeklikler aşağıdakilerden hangisidir?

S2TBT

Aşağıdakilerden hangisi veri işlemenin evrelerinden biri değildir?

S3TBT

Sıcaklık dalgalanmaları, voltaj değişimleri gibi değişken verileri girdi olarak kullanan bilgisayar türü hangisidir?

S4TBT

Ağ sistemlerinin ölçeklerine göre sınıflandırılmasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

S5TBT

Elektrik bağlantısı kesildiğinde sakladığı bilgileri silen bellek hangisidir?

S6TBT

Ağ kartında kullanılan konektör aşağıdakilerden hangisidir?

S7TBT

Türkiye'nin TÜBİTAK-ULAKBİM işbirliği ile geliştirilen, "Kar Leoparı" anlamına gelen işletim sistemi hangisidir?

S8TBT

Microsoft Windows işletim sisteminin temelleri hangi yıl, hangi adla atılmıştır?

S9TBT

iOS işletim sisteminin katmanları arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

S10TBT

Kendilerini çoğaltmadıkları için virüs tanımına uymayan ancak kötü amaçlı yazılımlar arasında yer alan tür hangisidir?

S11TBT

Sabit diskin ilk sektörü olan önyükleme bölümüne yazılarak çok hızlı yayılan virüs hangi bölüme bulaşır?

S12TBT

Web geçmişi ve şifreler gibi özelliklerin devre dışı bırakıldığı tarayıcı özelliği hangisidir?

S13TBTfinal konusu olası

Word'de filigran eklemek için hangi sekme kullanılır?

WEB

Web Tasarımın Temelleri

15 pratik soru

Kaynak: Ata AÖF Ozet_Unite1–7 PDF'leri (tamamı okundu). Not: PDF'lerdeki HTML etiketleri dönüştürme sırasında silinmiş (metinde boş parantez/boşluk olarak duruyor). Aşağıdaki kod parçalarında etiket adları metnin bağlamından tamamlandı; bunlar standart HTML/CSS'tir.

Vize kapsamı (tahmin)
  • Ata AÖF vizeleri genellikle ilk 4 üniteyi kapsar → büyük olasılıkla Ünite 1–4:
    1. Web Tasarımına Giriş & İnternet Teknolojileri ve Temel Kavramlar
    2. Web Tasarım Süreci ve Kullanıcı Deneyimi (UX)
    3. Arayüz Tasarımı (UI) ve Görsel Tasarım İlkeleri
    4. Web Tasarımına Giriş: HTML ve Temel Bilgiler
  • Ünite 5–7 (HTML ile sayfa yapılandırma, CSS temelleri, ileri CSS) muhtemelen finalde. Yine de aşağıda özetlendi.
  • En yüklü ünite Ünite 1 (tarihçe, protokoller, IP/DNS/URL, HTML/XML/XHTML). Soruların çoğunun buradan gelmesi beklenir.

Ünite 1: Web Tasarımına Giriş & İnternet Teknolojileri ve Temel Kavramlar

İnternet ve Web — tarihçe

  • İnternet: Farklı bilgisayar ağlarının dünya çapında birbirine bağlanmasıyla oluşan, bilgi alışverişini sağlayan iletişim sistemi.
  • Kökeni 1960'lar, ABD Savunma Bakanlığı – ARPANET projesi. Başta askeri ve akademik bilgi paylaşımı için kuruldu; paket anahtarlama ile veriler parçalar halinde iletildi.
  • 1980'ler: TCP/IP standartlaştı → modern internetin doğuşu hızlandı.
  • World Wide Web (WWW): 1989, Tim Berners-Lee, CERN. İnterneti akademik/askeri çevreden geniş kitlelere taşıdı.
  • 1993: Mosaic tarayıcısı (NCSA geliştirdi) → internetin görsel ve erişilebilir olmasında dönüm noktası. Sonra Netscape Navigator, Firefox, Chrome, Safari, Edge.
  • Web 2.0: Kullanıcıyı içerik üreticisi yaptı → sosyal medya, e-ticaret, bulut hizmetleri.

Web Standartları ve Erişilebilirlik

  • W3C (World Wide Web Consortium / Dünya Çapında Ağ Konsorsiyumu): HTML, CSS, XML gibi teknolojilerin standartlarını belirleyen ana otorite. Tavsiyeleri teknik uyumun yanı sıra güvenlik, mahremiyet ve erişilebilirlik alanında da yol gösterir.
  • Erişilebilirlik: Dijital içeriğin farklı yetenek, yaş grubu ve teknolojik koşullardaki herkes tarafından eşit kullanılabilmesi.
  • WCAG (Web Content Accessibility Guidelines): W3C'nin yayımladığı erişilebilir içerik rehberi.
  • Yasal düzenlemeler: ABD – Section 508, AB – EN 301 549, Türkiye – 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun.
  • Evrensel Tasarım: Ürün ve hizmetlerin en geniş kullanıcı kitlesine uygun tasarlanması. Faydası yalnızca engellilere değil; mobil kullanıcılara, düşük bant genişliğindeki bölgelere ve SEO'ya da katkı.

Web Hizmetleri / Ağ

  • Ağ (network): Birden fazla cihazın veri, kaynak, hizmet paylaştığı yapı.
  • Temel unsurlar: istemci (kullanıcı cihazı), sunucu (istekleri yanıtlar, kaynak paylaşır), paylaşılan aygıtlar (yazıcı), ağ donanımları (anahtar/switch, yönlendirici/router), iletişim ortamları (kablolu/kablosuz).
  • İstemci-sunucu modeli: Kaynak talep eden istemci ↔ talebi karşılayan sunucu. Örnek: Öğrencinin tarayıcısı (istemci) ATA-AÖF sunucusundan ders materyali alır.

İnternet Protokolleri

Protokol Açılım Görev
TCP/IP Transmission Control Protocol/Internet Protocol İnternetin temeli; veriyi paketlere bölerek güvenli iletim ve adresleme
HTTP Hypertext Transfer Protocol Web sayfalarının tarayıcı–sunucu iletimi
HTTPS HTTP Secure HTTP'nin şifreli, güvenli sürümü (bankacılık, e-ticaret)
FTP File Transfer Protocol Bilgisayarlar arası dosya transferi
SMTP Simple Mail Transfer Protocol E-posta gönderme
POP3 Post Office Protocol v3 E-postaları sunucudan indirme (genellikle silerek)
IMAP Internet Message Access Protocol E-postaya sunucu üzerinde erişim, çoklu cihaz senkronizasyonu

Adresleme Sistemi

  • IP adresi: İnternete bağlı her cihazın benzersiz sayısal kimliği. IPv4 = 32 bit, IPv6 = 128 bit.
  • URI (Uniform Resource Identifier): Kaynağın kimliğini tanımlayan genel yapı. URL (Uniform Resource Locator): Kaynağın ağdaki konumunu gösteren bir URI türü. → Her URL bir URI'dir, her URI URL değildir.
  • URL bileşenleri: protokol, alt alan, asıl alan adı, dosya adı. (ör. https://www.ornek.com/index.html)
  • Alan adı (domain): IP adresinin kolay hatırlanan kelime karşılığı.
  • DNS (Alan Adı Sistemi): Alan adını IP adresine çevirir. Adımlar: DNS sorgusu → IP çözülmesi → tarayıcıya dönüş → HTTP/HTTPS isteği → sunucu yanıtı → sayfanın görüntülenmesi.
  • TLD (üst düzey alan adı): Genel (.com, .org, .edu) ve ülke kodlu (.tr gibi). IANA yönetir.

HTML, XML, XHTML, HTML5, CSS, JS

  • HTML (Hypertext Markup Language): Web sayfalarının temel işaretleme dili; etiketlerle tarayıcıya içeriğin (paragraf, başlık, görsel, form) nasıl gösterileceğini bildirir. Platformdan bağımsız. Yapı: öğe (element) + öznitelik (attribute).
  • XML (eXtensible Markup Language): Veriyi tanımlamak, saklamak, paylaşmak için; geliştirici kendi etiketlerini tanımlayabilir.
  • XHTML: HTML'in XML'in katı kurallarıyla birleşmiş versiyonu (geçmişte önemliydi).
  • HTML5: Güncel, geriye dönük uyumlu sürüm; yeni yapısal öğeler, gelişmiş form elemanları, video/ses desteği, güçlü API'ler. W3C ve WHATWG iş birliğiyle "Yaşayan Standart" (Living Standard).
  • CSS: Görsel görünüm (renk, yazı tipi, düzen). JavaScript: Etkileşim ve dinamizm (buton işlevleri, animasyon) kazandıran programlama dili.

Ön Yüz / Arka Yüz

  • Front-end: Kullanıcının gördüğü arayüz → HTML, CSS, JavaScript.
  • Back-end: Arka planda mantık, veri işleme, veritabanı, kimlik doğrulama → Python, Java, PHP, Node.js, MySQL, MongoDB.

Web sayfasının görünmeyen yüzü

  • DTD (Belge Türü Tanımı): Tarayıcıya hangi HTML sürümünün kullanıldığını bildirir.
<!DOCTYPE html>      <!-- HTML5 için DTD -->
<html>
  <head>
    <title>Sayfa Başlığı</title>
  </head>
  <body>
    <p>İçerik</p>
  </body>
</html>

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • WWW ≠ İnternet. İnternet (ARPANET, 1960'lar) çok daha eski; WWW 1989'da Tim Berners-Lee / CERN.
  • Mosaic'i NCSA geliştirdi (Netscape değil), yıl 1993.
  • POP3 indirir (genelde siler), IMAP sunucuda tutar ve senkronize eder, SMTP gönderir. Karıştırılır.
  • IPv4 32, IPv6 128 bit (byte değil!).
  • URL, URI'nin alt türüdür (tersi değil).
  • TLD'leri IANA yönetir; standartları W3C belirler.
  • 5378 sayılı kanun = Türkiye; Section 508 = ABD; EN 301 549 = AB.
  • XML'de etiketler kullanıcı tanımlı; HTML'de önceden tanımlı.
  • JavaScript programlama dili; HTML ve CSS değildir (HTML işaretleme dili).

Ünite 2: Web Tasarım Süreci ve Kullanıcı Deneyimi (UX)

Temel yaklaşım

  • Web tasarımı estetiğin ötesinde deneyim, işlevsellik, hız, güvenlik, erişilebilirliki kapsar.
  • Önemi iki eksende: kullanıcı boyutu (memnuniyet, bağlılık) ve kurumsal boyut (kurumsal kimlik, güvenilirlik algısı).
  • Kullanıcı odaklı tasarım (UCD) tarihçesi: 1980'ler kullanılabilirlik kavramı → 1990'lar internetle tasarım süreçlerine entegre → 2000'ler UX kavramı → 2010 sonrası mobil, kişiselleştirme, yapay zekâ.

Hedef kitle analizi (sürecin ilk ve en kritik adımı) — üç katman:

  • Demografik: yaş, cinsiyet, eğitim, gelir, coğrafi konum (ölçülebilir).
  • Psikografik: yaşam tarzı, ilgi alanı, değer, motivasyon (duygusal/zihinsel).
  • Davranışsal: ziyaret sıklığı, kullanılan cihaz, etkileşim biçimi (internet üzerindeki eylemler).
  • Persona: Gerçek kullanıcıları temsil eden kurgusal karakter.
  • Empati haritası: Kullanıcının ne düşündüğü, hissettiği, gördüğü, söylediği.
  • Kullanıcı yolculuğu haritası: Girişten işlem tamamlanana kadar süreç — farkındalık, araştırma, karar, deneyim, sadakat; sorunlu noktaları gösterir.

Planlama adımları

  • Sitenin amacı ve kapsamı, ölçülebilir hedefler (dönüşüm oranı, sepet terk oranı).
  • Bilgi mimarisi (IA): İçeriklerin mantıksal hiyerarşiyle düzenlenmesi. Site haritası: ana/alt sayfa ilişkilerini gösteren görsel plan.
  • Wireframe: Görsel tasarımdan bağımsız, iskeleti gösteren düşük sadakatli çizim.
  • Prototip: Figma, Adobe XD ile; etkileşimi simüle eden, genellikle tıklanabilir model.
  • İçerik stratejisi: dil/üslup, içerik türleri, SEO uyumu, güncellenebilirlik.

UX ilkeleri

  • Kullanılabilirlik (usability): Ne kadar kolay, hızlı, hatasız kullanılabildiği → etkinlik, verimlilik, memnuniyet ile ölçülür.
  • Erişilebilirlik: Ekran okuyucu desteği, renk körlüğü için kontrast vb.
  • Gestalt ilkeleri: yakınlık, benzerlik, süreklilik, tamamlama, şekil-zemin.
  • Jakob Nielsen'in 10 kullanılabilirlik ilkesi (ör. sistem durumunun görünürlüğü, hata önleme, tutarlılık ve standartlar).
  • Mobil uyumlu tasarım: duyarlı (responsive), dokunmatik uygun butonlar, mobil performans.

UX araştırma yöntemleri

Yöntem Ne sağlar
Anket Geniş kitleden nicel veri
Odak grup Küçük gruptan derinlemesine nitel içgörü
A/B testi İki tasarım versiyonunu karşılaştırır
Göz izleme (eye-tracking) Dikkat dağılımı, ilgi noktaları
Isı haritası (heatmap) Tıklama, kaydırma, fare hareketi yoğunluğu

UX vs UI

  • UX: Tüm etkileşim ve genel deneyim (kullanılabilirlik, erişilebilirlik, hız, içerik kalitesi, tatmin).
  • UI: Görsel/işlevsel arayüz unsurları (renk paleti, tipografi, ikon, buton, menü). UI, UX'in üzerine inşa edilir. Örnekler: Airbnb, Duolingo.

Güncel trendler (yapay zekâ): Kişiselleştirme (Netflix film tavsiyeleri), chatbot (7/24 destek), YZ destekli UX analiz (otomatik ısı haritası, tahmine dayalı analiz, hata tespiti).

Vaka çalışması (e-ticaret): 12 haftalık UX iyileştirme döngüsü; heuristik değerlendirme, persona/senaryo, card sorting, tree testing (navigasyon testleri), A/B, ısı haritası, göz izleme. Sonuç: dönüşüm oranı %28 artış, sepet terk %35 düşüş, mobil LCP %50 iyileşme.

  • Sonuç: Tasarım süreci veriye dayalı ve yinelemeli bir problem çözme sürecidir; tasarımcı bir sistem tasarımcısıdır.

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • Sürecin ilk adımı hedef kitle analizi.
  • Ziyaret sıklığı / kullanılan cihaz = davranışsal; yaşam tarzı/değerler = psikografik; yaş/gelir = demografik.
  • Persona kurgusal; gerçek kişi değildir.
  • Wireframe = düşük sadakatli iskelet, prototip = etkileşimli/tıklanabilir.
  • Anket nicel, odak grup nitel.
  • Isı haritası ↔ göz izleme farkı: ısı haritası tıklama/kaydırma/fare; göz izleme bakış/dikkat.
  • Vaka rakamları: %28 / %35 / %50 / 12 hafta.

Ünite 3: Arayüz Tasarımı (UI) ve Görsel Tasarım İlkeleri

UI, UX ve IxD

  • UI (User Interface): Ekranda görülen menü, buton, ikon, form alanı, tipografi.
  • UX (User Experience): Etkileşimin tamamı; UI deneyimin görünen yüzüdür.
  • IxD (Interaction Design): Kullanıcı eylemlerine (tıklama, kaydırma, sürükleme) sistemin verdiği yanıtlar. Örn. butona tıklanınca renk değişimi, hatalı formda uyarı → mikro etkileşimler.

Arayüz tasarımının önemi: İlk izlenim birkaç saniyede oluşur. Kullanıcı dostu arayüz → güven verir, kullanılabilirliği artırır, bağlılığı güçlendirir, marka imajını destekler. Karmaşık ödeme süreci → alışverişi yarıda bırakma.

Ön hazırlık süreci

  • Eskiz: fikirlerin hızlı görselleştirilmesi.
  • Storyboard (öykü aprağı): kullanıcı akışını senaryo şeklinde.
  • Site haritası: içerik yapısı ve hiyerarşi.
  • Wireframe (tel kafes): sayfa düzeninin şematik gösterimi.
  • Metafor: tanıdık simgeler (alışveriş sepeti ikonu, çöp kutusu = silme).

Görsel tasarım ilkeleri

  • Renk: Psikolojik mesaj — mavi güven, kırmızı aciliyet, yeşil doğa. Kültürel farklılıklar göz ardı edilmemeli; yetersiz kontrast okunabilirliği ve erişilebilirliği bozar.
  • Tipografi: Okunabilirlik, hiyerarşi, marka kimliği. Sans-serif fontlar dijitalde daha okunaklı. Başlık/alt başlık/gövde farklı boyut; dengeli satır uzunluğu, yüksek kontrast.
  • Grid ve düzen: Sayfanın görünmez iskeleti; hizalama, denge, hiyerarşi.
  • Boşluk (white space): Tasarımın "nefes alması"; vurguyu artırır, karmaşayı azaltır.
  • Görseller ve ikonlar: Bilgi aktarımını hızlandırır, kavramları sadeleştirir.

WCAG'ın 4 temel ilkesi (POUR)

İlke Anlamı
Algılanabilirlik (perceivable) İçerik ekran okuyucu / alternatif metinle algılanabilmeli
Çalıştırılabilirlik (operable) Tüm işlemler klavye ile yapılabilmeli
Anlaşılabilirlik (understandable) İçerik ve dil sade, tutarlı
Sağlamlık (robust) Farklı cihaz ve yardımcı teknolojilerle uyum
  • Teknikler: alt metin, longdesc, tabindex, klavye navigasyonu; videolara altyazı ve transkript.

Engellere yönelik tasarım

  • Renk körlüğü: Bilgi yalnızca renkle verilmemeli → ikon + metin desteği.
  • Görme engeli: Görsellere alt metin, grafiklere longdesc; ekran okuyucu uyumlu etiketler.
  • İşitme engeli: Altyazı ve transkript.
  • Motor engel: Küçük butonlardan kaçın, klavye navigasyonu, dokunmatik dostu tasarım.
<img src="grafik.png" alt="2025 satış grafiği" longdesc="aciklama.html">
<button tabindex="1">Gönder</button>

Responsive ve modern UI

  • Mobil Öncelikli (Mobile First): Küçük ekrandan başla, sonra masaüstü. Odak + performans + cihaz bağımsız erişim.
  • Flexbox: Satır veya sütun boyunca esnek hizalama (kart, menü, küçük düzenler) → tek boyutlu.
  • CSS Grid: Satır ve sütun → iki boyutlu, karmaşık sayfa düzenleri.
  • Cihazlar arası tutarlılık: Renk, tipografi, ikon, navigasyon tüm cihazlarda aynı kalmalı.

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • IxD = sistemin kullanıcı eylemine yanıtı (mikro etkileşim). UI = görünen bileşenler.
  • Storyboard = kullanıcı akışı senaryosu; wireframe = şematik sayfa düzeni.
  • "Tüm işlemler klavyeyle yapılabilmeli" → Çalıştırılabilirlik, "algılanabilirlik" değil.
  • Renk körlüğü çözümü: yalnızca renge dayanmamak.
  • Flexbox tek boyut, Grid iki boyut.
  • Mavi = güven, kırmızı = aciliyet.

Ünite 4: Web Tasarımına Giriş: HTML ve Temel Bilgiler

Üç temel teknoloji

  • HTML: Sayfanın iskeleti; metin, görsel, bağlantı, tablo içeriklerini düzenli ve erişilebilir sunan işaretleme dili.
  • CSS: HTML iskeletin görsel sunumu/biçimi — renk, yazı tipi, düzen, animasyon.
  • JavaScript: Dinamiklik ve etkileşim — form doldurma, butona tıklama, içeriğin dinamik güncellenmesi. Kütüphaneler/çatılar: React, Vue, Angular.

Modern web tasarımı unsurları

  • Mobil uyumluluk (responsive): Google'ın mobil öncelikli indeksleme stratejisi siteyi mobil performansına göre değerlendirir.
  • Erişilebilirlik: yasal ve etik sorumluluk.
  • Açık/koyu tema, animasyon, mikro etkileşimler, hızlı yükleme; YZ destekli araçlar (örn. ChatGPT) ve otomasyon.

Temel kavramlar

  • UX: Bütüncül deneyim, sezgisel gezinme. UI: Görsel düzen, renk, tipografi, buton.
  • Site yapısı ve navigasyon: iyi site haritası, mantıklı menü.
  • Erişilebilirlik: renk körü için doğru kontrast, ekran okuyucu uyumu.
  • Duyarlı tasarım: masaüstü, tablet, telefon.
  • Hız ve performans: görsel optimizasyonu, güvenilir sunucu.
  • SEO (Arama Motoru Optimizasyonu): Anlamlı, özgün içerik → arama motorunda görünürlük.

Front-end / Back-end

  • Front-end (ön yüz): Tarayıcıda görülen arayüz; HTML, CSS, JS ile menü, buton, görsel.
  • Back-end (arka yüz): Sunucu tarafı; veritabanı, kullanıcı doğrulama, sunucu mantığı. Diller: Python (Django, Flask), JavaScript (Node.js), PHP, Java, Ruby.
  • Front-end veriyi back-end'e iletir, cevaba göre hareket eder.

Araçlar ve editörler

Kategori Örnekler
Grafik / tasarım Adobe Photoshop, Adobe XD, Figma, Sketch, Canva
Kod editörleri VS Code, Sublime Text, Atom, Notepad++
Prototipleme Balsamiq Mockups
Hata ayıklama / performans Tarayıcı geliştirici araçları (Chrome DevTools, Firefox Developer Tools)
Sürüm kontrol Git, GitHub, GitLab
İçerik yönetim sistemi (CMS) WordPress (kodlama bilgisi kısıtlı olanlar için)

⚠️ Dikkat / tuzaklar

  • Node.js bir back-end JavaScript ortamı; React/Vue/Angular front-end kütüphaneleri.
  • Django/Flask → Python çatıları.
  • Balsamiq = prototipleme; Git = sürüm kontrol; WordPress = CMS. Şıklarda sıkça karıştırılabilir.
  • Figma/Adobe XD tasarım/prototip aracı, kod editörü değil.
  • "Mobil öncelikli indeksleme" Google'a aittir.

Ünite 5: HTML ile Sayfa Yapılandırma (muhtemelen final)

Formlar

  • <form> ile tanımlanır; action = verilerin gönderileceği hedef adres, method = gönderim yöntemi.
  • GET: arama ve veri görüntüleme. POST: güvenli ve büyük veri gönderimi.
  • <input> farklı type değerleriyle: metin, parola, e-posta, tarih, dosya yükleme. <textarea> çok satırlı metin; <select>/<option> açılır menü; <button> gönderim. <label> ile ilişkilendirme → erişilebilirlik + UX.
  • HTML5 doğrulama öznitelikleri: required, pattern, min, max, maxlength, placeholder → istemci tarafı kontrol. Güvenlik için sunucu tarafı doğrulama mutlaka yapılmalı.
<form action="/kaydet" method="post">
  <label for="eposta">E-posta</label>
  <input type="email" id="eposta" name="eposta" required>
  <textarea name="mesaj" maxlength="500"></textarea>
  <select name="sehir"><option>Erzurum</option></select>
  <button type="submit">Gönder</button>
</form>

Tablolar

  • <table> ile başlar; satır <tr>, başlık hücresi <th>, veri hücresi <td>. <thead>, <tbody>, <tfoot> ile mantıksal bölümler.
  • colspan = birden fazla sütun kaplama; rowspan = birden fazla satır kaplama.
<table>
  <thead><tr><th>Ders</th><th>Saat</th></tr></thead>
  <tbody><tr><td colspan="2">Web Tasarım</td></tr></tbody>
</table>

Semantik HTML5 etiketleri: <header> (logo, menü), <nav> (gezinme bağlantıları), <main> (ana içerik), <article> (bağımsız içerik), <aside> (ek bilgi), <footer> (telif, iletişim). Faydası: SEO ve ekran okuyucu uyumu.

Erişilebilirlik: W3C'nin WCAG standartları; görsellerde alt, formlarda label, başlıkların hiyerarşik sırası (<h1>–<h6>), tablolarda <th>/<caption>, dinamik içerikte ARIA öznitelikleri; <fieldset>/<legend> ile forma mantıksal çerçeve.

⚠️ GET ≠ güvenli büyük veri (o POST). colspan = sütun, rowspan = satır. İstemci doğrulaması tek başına yeterli değil.


Ünite 6: CSS Temelleri (muhtemelen final)
  • CSS = Cascading Style Sheets = Basamaklı Stil Şablonları. HTML hangi içeriğin olacağını, CSS nasıl görüneceğini belirler.
  • Sözdizimi: seçici + özellik + değer.
p {
  color: blue;
  font-size: 14px;
}  /* tüm paragraflar mavi ve 14px */
  • Seçiciler: Evrensel *; etiket p, h1; sınıf .sinifAdi (birden fazla öğe); kimlik #idAdi (tekil öğe); sözde sınıf :hover, :first-child; içerik seçiciler p:first-child, p:last-child.
  • Metin: color, font-family, font-size, text-align, line-height.
  • Tablo: border, background-color, padding, text-align, vertical-align; zebra şerit, hover ile satır vurgulama.
  • Kutu modeli (içten dışa): Content → Padding (iç boşluk) → Border (kenarlık) → Margin (dış boşluk). box-sizing toplam boyuta padding/border dahil mi belirler.
  • Birimler: Mutlak px, pt, cm; göreli %, em, rem, vw, vh (duyarlı tasarımda tercih).
  • Düzen: blok ve satır içi öğeler; Flexbox (yatay/dikey eksen), Grid (satır+sütun).
  • Konumlandırma: display, visibility; position static, relative, absolute, fixed; z-index üst üste gelme sırası.
  • Duyarlı tasarım: media query; framework: Bootstrap.

⚠️ . = sınıf, # = id. Padding iç, margin dış boşluk. z-index katman sırası.


Ünite 7: İleri CSS Teknikleri (muhtemelen final)
  • Flexbox: Tek boyutlu düzen; öğeleri yatay/dikey hizalar, sırasını değiştirir, boşlukları otomatik dengeler, konteynere göre esner/sıkışır. Navigasyon menüleri, buton grupları.
  • CSS Grid: İki boyutlu, satır-sütun mantığı; grid alanları tanımlanabilir. Portfolyo kartları, haber siteleri, e-ticaret listeleri. Media query ile masaüstünde 3 sütun → mobilde 1 sütun.
  • Responsive tasarım: En önemli aracı media queries; kırılma noktaları (breakpoints). Mobil öncelikli düşünme.
  • Transition: hover/focus/click gibi etkileşimlerde yumuşak geçiş (buton renginin akıcı değişimi) → mikro etkileşim.
  • Animation + @keyframes: Zaman içinde büyüme, küçülme, dönme, konum değiştirme, saydamlık.
.btn { transition: background-color 0.3s; }
.btn:hover { background-color: navy; }
@keyframes kay { from { transform: translateY(20px); opacity: 0; } to { transform: none; opacity: 1; } }
@media (max-width: 600px) { .grid { grid-template-columns: 1fr; } }

⚠️ Transition = etkileşimde basit geçiş; animation/keyframes = zaman çizelgeli hareket.


Çıkmış soru analizi
  • WebSearch ile "ata aöf web tasarımın temelleri çıkmış sorular vize", "deneme sınavı soruları" ve aofsoru/kolayaof odaklı aramalar yapıldı. Bu derse ait Ata AÖF çıkmış sorusu bulunamadı.
  • Çıkan sonuçlar başka kurumların ders içerikleriydi: Ankara Üniversitesi açık ders (acikders.ankara.edu.tr, ETK229 Web Tasarımının Temelleri: HTML, HTML5, CSS3), Anadolu Üniversitesi ders içerik sayfaları, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi ders bilgi formu, MEB web tabanlı uygulama kitapları. Ata AÖF sitesinden (oys.ataaof.edu.tr) yalnızca başka bir dersin kısa özeti çıktı. Milliyet haberine göre Ata AÖF soru kitapçığı ve cevap anahtarı sınav sonrası oys.ataaof.edu.tr üzerinden yayımlanıyor.
  • Ders muhtemelen yeni/güncellenmiş bir ders (özet PDF'ler Kasım 2026 tarihli), bu yüzden geçmiş arşiv olmayabilir. Öneri: OYS'deki ünite sonu "Kendimizi Sınayalım" sorularına ve varsa önceki dönem soru kitapçığına bakın.
  • Tahmini soru kalıpları (Ata AÖF'ün genel tarzına ve özet içeriğe göre, çıkmış soruya dayanmıyor):
    • "Aşağıdakilerden hangisi … protokolünün görevidir?" (SMTP/POP3/IMAP/FTP/HTTPS)
    • Tarih/kişi eşleştirme (ARPANET 1960'lar, WWW 1989 Berners-Lee CERN, Mosaic 1993 NCSA)
    • Tanım → kavram ("kurgusal karakter" = persona; "düşük sadakatli iskelet" = wireframe)
    • "Aşağıdakilerden hangisi … değildir?" olumsuz kalıp (ör. WCAG ilkesi olmayan, front-end teknolojisi olmayan)
    • Araç → kategori eşleştirme (Git, Balsamiq, Figma, VS Code, WordPress)

Pratik soruları (15)
S1WEB

World Wide Web (WWW) 1989 yılında kim tarafından ve nerede geliştirilmiştir?

S2WEB

E-postalara sunucu üzerinde erişim sağlayan ve çoklu cihaz senkronizasyonuna imkân veren protokol hangisidir?

S3WEB

IPv6 adresleri kaç bitten oluşur?

S4WEB

Kullanıcıların yazdığı alan adlarını ilgili IP adreslerine çeviren sistem hangisidir?

S5WEB

Geliştiricilerin kendi etiketlerini tanımlayabildiği, veriyi tanımlamak/saklamak/paylaşmak için kullanılan işaretleme dili hangisidir?

S6WEB

Aşağıdakilerden hangisi hedef kitle analizinde davranışsal katmana ait bir özelliktir?

S7WEB

Hedef kitlenin temsilcisi olarak gerçek kullanıcı verilerine dayanılarak oluşturulan kurgusal karakterlere ne ad verilir?

S8WEB

İki farklı tasarım versiyonunun performansını karşılaştırarak veriye dayalı karar vermeyi sağlayan UX araştırma yöntemi hangisidir?

S9WEB

WCAG ilkelerinden "tüm işlemlerin klavye ile yapılabilmesi" hangisine karşılık gelir?

S10WEB

Kullanıcı eylemlerine (tıklama, kaydırma, sürükleme) sistemin verdiği yanıtları düzenleyen tasarım alanı hangisidir?

S11WEB

Aşağıdakilerden hangisi bir sürüm kontrol sistemidir?

S12WEB

Aşağıdakilerden hangisi back-end (arka yüz) geliştirmede kullanılan bir teknoloji değildir?

S13WEB

Renk körü kullanıcılar için en doğru tasarım yaklaşımı hangisidir?

S14WEB

Türkiye'de erişilebilirliği hukuki zorunluluk haline getiren düzenleme hangisidir?

S15WEBÜnite 5–6, final için

CSS kutu modelinde içerik ile kenarlık arasındaki boşluk hangisidir?

GRF

Grafik Tasarım

16 pratik soru

Kaynak: Ata AÖF "Grafik Tasarımı" Ünite 1–7 özet PDF'leri. Notlar yalnızca bu özetlere dayanır.

Vize kapsamı (tahmin)
  • Ata AÖF vizeleri genellikle ilk 4 üniteyi kapsar → Ünite 1–4 (Temel kavramlar, Programlar & PS kurulumu, Renk, Çalışma alanı/araçlar).
  • Ünite 5–7 (Katmanlar, Hizalama/Yazdırma, Filtreler) büyük olasılıkla final konusu; yine de aşağıda özetlendi.
  • Sınav formatı: 5 şıklı çoktan seçmeli. Özetler kısa olduğu için sorular büyük ihtimalle tanım eşleştirme (format ↔ özellik, araç ↔ işlev, program ↔ dosya uzantısı, renk şeması ↔ tanım) tarzında olacak.

Ünite 1: Grafik Tasarımıyla İlgili Temel Kavramlar

Temel kavramlar

  • Piksel (Bitmap): Görüntüler yan yana ve üst üste dizilen renk kutucuklarından oluşur; bu kutucuklara piksel denir. Piksellerin oluşturduğu dijital görüntüye bitmap denir.
    • Piksel sayısı arttıkça grafik kalitesi artar; ancak boyutun büyütülmesi kaliteyi düşürür (kenarlar düzgün görünmez).
  • Vektör grafik: Görüntü öğeleri geometrik formüller içeren biçimde saklanan çizgi, şekil vb. bileşenlerle tanımlanır; noktalar ve eğriler ile oluşturulur.
    • Çözünürlükten bağımsızdır, detay kaybetmeden yeniden ölçeklenir; kenarlar boyuttan bağımsız net ve keskin kalır.
    • %100'de piksel ve vektör hemen hemen aynı görünür; fark ölçeklendirince ortaya çıkar.
  • Çözünürlük: Piksellerin (noktaların) birbirine ne kadar yakın olduğunu ifade eder. Birimi dpi (inç başına düşen nokta). Yakın noktalar = yüksek, uzak noktalar = düşük çözünürlük. Yüksek → net/keskin; düşük → pütürlü, benekli, bulanık.
  • Renk: Işık, spektrum denilen gruptaki enerji dalgalarından oluşur. Işığın dalga boyları renkli değildir, ancak renk hissi verir; renk, ışığın nesneye çarpıp göze yansımasıyla retinada oluşan bir algılamadır.
  • Renk modu: Görüntüdeki tüm renkleri oluşturmak için birleştirilen renkler kümesinin adı; renk kanalı sayısına bağlı olarak bileşenlerin nasıl birleşeceğini belirler.
    • RGB (Red, Green, Blue) → artırıcı (toplamsal) renkler.
    • CMYK (Cyan/Camgöbeği, Magenta/Macenta, Yellow/Sarı, Black/Siyah) → eksiltici (çıkarmalı) renkler.
    • Gri tonlama: Renk olmadan grinin farklı tonlarının dizisi.
  • Renk derinliği: Bir pikselin alabileceği toplam renk sayısı; piksel başına daha fazla bit = daha çok renk = daha kaliteli görüntü.
  • Ton: Nesneden yansıyan/iletilen renk; renge baktığımızda en saf haliyle gördüğümüz renk boyutu.
  • Doygunluk: Rengin yoğunluğu/saflığı; %0 (gri) – %100 (tamamen doygun).
  • Parlaklık–Kontrast: Ekrandan gelen ışığın algılanan yoğunluğu, açıklığı veya rengin koyuluğu.
  • Keskinlik: Görüntü kontrastını artırmak. Bulanıklık: Keskin kenarları yumuşatmak / ayrıntıları azaltmak.

Dijital resim kavramları

  • Dosya-resim boyutu: Görüntüyü saklamak/işlemek için gereken bellek miktarı.
  • Sıkıştırma: Dosya boyutunu küçültmek için veriyi daha verimli düzenleyen sistem.
  • Dosya-resim biçimi: Dijital görüntünün yazıldığı "dil".
Biçim Önemli özellik
JPEG En çok kullanılan resim biçimi; renkli resimlerde kalite iyi; kayıplı sıkıştırma; transparan olmaz
GIF Belirli sayıda renkten oluşan palet; 256'dan fazla renkte kayıp olur; saydamlık; Animated GIF
TIFF Kayıpsız sıkıştırma sunabilir, kalite iyi kalır ama çok fazla sıkıştırmaz
PNG JPG kalitesinde + GIF gibi saydamlık/şeffaflık; web için geliştirilmiş
BMP Microsoft'a ait, hiç sıkıştırılmamış; kaliteli ama çok yer tutar
PSD Photoshop'un katmanlı dosyası; sadece bu programda açılır

Sık kullanılan kavramlar

  • Kırpma: Gizlemek, odaklanmak, vurgulamak ya da istenmeyen kısımları kaldırmak için resmin bölümlerini çıkarma.
  • Yeniden boyutlandırma: Kırpmadan farklı olarak görüntüyü korur, yalnızca boyutu (yükseklik/genişlik) değiştirir.
  • Döndürme: Seçim/katman/görüntünün yönünü değiştirme (ör. 45, 180, 200, 360°; saat yönü veya tersi).
  • Çevirme: Resmin yatay/dikey çevrilmesi.
    • Yatay çevir: Dikey eksene göre yansıtır (soldan sağa ters). Katman/piksel boyutu değişmez.
    • Dikey çevir: Yatay eksene göre yansıtır (yukarıdan aşağıya ters).
  • Saydamlık (Alpha kanalı): RGB'nin 3 kanalına ek görünmez kanal. Alpha 0 = tamamen saydam, 255 = tamamen opak.
  • Titretme (Dithering): Bilgisayarın gösteremediği renklerin benzerini elde etmek için farklı renklerin bitişik piksellerini kullanarak üçüncü bir rengin görünümünü verme.

Faydalı bilgiler

  • Ekranda (monitör/TV) görüntüleme için 72 dpi yeterli; baskı için en az 300 dpi; fotoğraf kalitesinde baskı için en az 600 dpi.
  • Word/PowerPoint'te yüksek çözünürlük gerekmez (sadece dosya boyutu büyür).
  • Yüksek çözünürlük her zaman gerekmez: açılma ve işlemler yavaşlar, disk alanı artar.
  • Baskı broşürü → CMYK; web ve e-posta → RGB (dosya boyutu küçük).
  • Matbaa/renkli yazıcı çıktısı öncesi RGB → CMYK dönüştür (az da olsa renk değişebilir).
  • PSD'yi JPG/GIF'e dönüştürünce katmanlar kaybolur → PSD'yi her zaman sakla, üzerine yazma.
  • Transparan resim → PNG veya GIF; JPEG transparan olmaz.
  • Animasyonlu resim = Animated GIF (katmanların arka arkaya görüntülenmesi).
  • Boyutlandırırken en-boy oranını koru.

⚠️ Dikkat / tuzak noktalar

  • Yatay çevir ↔ dikey eksen; dikey çevir ↔ yatay eksen (çapraz eşleşme, klasik tuzak).
  • RGB = artırıcı, CMYK = eksiltici. Karıştırma.
  • Vektör çözünürlükten bağımsız; bitmap büyütülünce bozulur.
  • Alpha: 0 saydam, 255 opak (tersini sorabilirler).
  • Kayıpsız = TIFF; hiç sıkıştırılmamış = BMP; kayıplı = JPEG; 256 renk sınırı = GIF.
  • Kırpma görüntüyü keser; yeniden boyutlandırma görüntüyü korur.
  • Işığın dalga boyları renkli değildir.

Ünite 2: Grafik Tasarım Programları ve Adobe Photoshop Kurulumu

Programlar

Program Tür Önemli bilgiler
Adobe Photoshop Piksel tabanlı İlk sürüm 1990'ların başı; 1993'ten itibaren hem Macintosh hem Windows; 2014'e kadar satın alma, sonrasında kiralama; dosya biçimi PSD; Türkçe kullanılabilir; 30 günlük ücretsiz deneme; www.adobe.com
Corel Draw Vektörel İlk sürüm 1989; 1990'larda popüler; en büyük özelliği çizimlerin matematik formülleriyle tarif edilen vektörel çizimler olması; dosya biçimi CDR; SVG desteği; JPG/GIF/PNG açıp kaydedebilir; son sürüm "Corel Draw Graphics Suite 2018"
Adobe Illustrator Vektörel Tarihçesi Photoshop kadar eski; dosya biçimi AI; SVG desteği; Illustrator CC – Creative Cloud üyeliğiyle aylık/yıllık kiralama
Adobe InDesign Masaüstü yayıncılık (desktop publishing) Basılı materyal (poster, gazete, broşür, kitap) ve e-kitap; çıktı: PDF, EPUB, SWF; Word/Excel'den metin ve tablo alabilir; matbaalarda baskı öncesi ön izleme; aylık/yıllık kiralama
GIMP Piksel tabanlı, ücretsiz, açık kaynak GNU Image Manipulation Program (GNU Resim İşleme Programı); ilk sürüm 1998; www.gimp.org; ön kurulum programı Türkçe değil, kurulum sonrası Türkçe yapılabilir; dosya biçimi XCF (eXperimental Computing Facility); PSD, JPG, GIF, PNG, TIFF, SVG, PDF desteği

Photoshop kurulum adımları

  1. https://www.adobe.com/tr/products/photoshop.html adresine git.
  2. "Ücretsiz Deneme Sürümü" → Photoshop_Set-Up.exe indir ve çalıştır. Kurulumda "Adobe Creative Cloud" uygulaması kurulur.
  3. Creative Cloud'u aç, Adobe ID ile oturum aç (yoksa "Adobe ID Edin" — ücretsiz üyelik sistemi).
  4. Deneme sürümü indirilebilecek yazılımların listesi görülür.
  5. "Photoshop" satırındaki "Dene" düğmesi → indirilir ve kurulur → "Adobe Photoshop CC 2018" ile açılır.
  • Not: Kurulum bölümünde deneme süresi "bir aylık" olarak geçiyor (program tanıtımında "30 gün").

⚠️ Dikkat / tuzak noktalar

  • Corel Draw ilk sürüm 1989, Photoshop 1990'ların başı, Windows+Mac 1993, GIMP 1998, kiralamaya geçiş 2014.
  • Uzantılar: PS → PSD, Corel → CDR, Illustrator → AI, GIMP → XCF, vektör standardı → SVG.
  • Photoshop ve GIMP piksel; Corel Draw ve Illustrator vektör; InDesign masaüstü yayıncılık.
  • Ücretsiz/açık kaynak olan yalnızca GIMP.
  • InDesign çıktıları: PDF, EPUB, SWF (PSD değil!).

Ünite 3: Renk, Renk Seçimi, Alan Seçimi ve Renk Paleti (RGB-CMYK Renk Skalası)

Renk ve renk çemberi

  • Renk: Işığın nesnelere çarparak göze yansımasıyla oluşan algılama. Işığın tamamı yansırsa beyaz, yansımazsa siyah görürüz.
  • Renk teorisi yüzyıllardır grafikçi ve sanatçılarca kullanılır. Anlamak için: renk çemberi, birincil/ikincil/üçüncül renkler, renk şemaları.
  • Renk çemberi: Renkler arası ilişkileri anlamada kullanılan grafik; uyumlu renkleri belirlemede kullanılır.

Renk sınıflandırmaları

  • Birincil (primary): Kırmızı, sarı, mavi. Üçü karışınca siyah.
  • İkincil (secondary): Kırmızı+sarı = turuncu, sarı+mavi = yeşil, mavi+kırmızı = mor.
  • Üçüncül (tertiary): Komşu birincil + ikincil karışımı.
  • Sıcak renkler: kırmızı, sarı, turuncu. Soğuk renkler: mavi, yeşil, mor.

Renk şemaları (renk çemberindeki geometrik ilişkilere dayanır)

  • Tek renkli (Monochromatic): Renk uyumu için en kolay formül; tek nokta seçilir, doygunluk ve değerle varyasyon. Sofistike görünüm.
  • Benzer renkler (Analogous): Çemberde birbirine yakın renkler (kırmızı-turuncu, mavi-yeşil). Yumuşak geçiş hissi; zıtlık en az.
  • Tamamlayıcı (Complementary): Çemberde karşı karşıya olan renkler (ör. kırmızı–yeşil). Güçlü zıtlık.
  • Ayrık tamamlayıcı (Split-complementary): Tamamlayıcı rengin her iki tarafındaki renkler; tamamlayıcıya benzer kontrast.
  • Triadik: Çemberde eşit aralıklı üç renk, üçgen oluşturur.
  • Tetradik: İki tamamlayıcı renk çifti → dikdörtgen oluşturur.

Kurallar ve psikoloji

  • 60-30-10 kuralı: Üç renkte dengenin en kolay yolu → %60 ana renk, %30 ikinci renk, %10 üçüncü renk.
  • Vurgu renklerinin seçimi, ana renk seçiminden daha zordur.
  • Bütünlük/birlik isteniyorsa → ana renge benzer renkler kullan (zıtlık en az).
  • Renk psikolojisi: Renklerin bireylerde oluşturduğu zihinsel ve duygusal etkiler.
    • Sıcak renkler: konfor, sıcaklıktan düşmanlık ve öfkeye kadar duygular.
    • Soğuk renkler: üzüntü ve sakinlik.
    • Kültürlere göre anlam farklılıkları olabilir.

Renk seçiminde dikkat edilecekler

  • Titreşim etkisi varsa → açıklık/koyuluk/doygunluk değiştir.
  • Okunabilirlik önemli faktör; bazen her ayrıntıda renk kullanmamak gerekir.
  • Parlak renkler: eğlence, enerji, modern. Doygunluğu az renkler: resmi ve ticari.
  • En ölümcül hata: çok fazla renk kullanmak → bir ana renk + en fazla iki renk.

Renk skalaları

  • RGB: Kırmızı, yeşil, mavi; toplamsal (additive) model. Üçü %100 → beyaz, %0 → siyah. Tarayıcılar, dijital kameralar, bilgisayar ekranları kullanır. Cihazlar RGB'yi farklı algılayabilir.
  • CMYK: Camgöbeği, pembe (magenta), sarı, siyah; çıkarmalı (subtractive) model. Esas olarak C, M, Y; bu üçü tam siyah oluşturamadığından siyah (K) eklenmiştir. RGB kadar canlı değil; beyazdaki parlaklığı azaltmak için mürekkep kullanır. Poster, broşür, kartvizit, kitap, dergi basımında ana mod. Monitörler için uygun değil.
  • Dönüşüm: Programlar çoğunlukla RGB kullanır; çıktı için RGB → CMYK. Hem baskı hem web → önce CMYK ile basılacak ürünleri oluştur, sonra RGB'ye geç.

⚠️ Dikkat / tuzak noktalar

  • Bu ünitede birincil renkler kırmızı-sarı-mavi (pigment); RGB'de birincil kırmızı-yeşil-mavi. Soruda bağlama dikkat!
  • Birincil üç renk karışınca siyah (ünite 3), RGB'de %100 karışım beyaz.
  • Analogous = yakın; Complementary = karşı; Split = tamamlayıcının iki yanı; Triadik = üçgen; Tetradik = dikdörtgen.
  • "En kolay renk uyumu formülü" = Monochromatic; "dengenin en kolay yolu" = 60-30-10.
  • CMYK'de K (siyah) neden var? → C, M, Y tam doygun siyah oluşturamaz.

Ünite 4: Çalışma Alanı, Çizim Araçları ve Paneller (Photoshop CC 2018)

Çalışma alanı ve paneller

  • Çalışma alanında: araçlar paneli, seçenekler çubuğu, menüler ve özel paneller.
  • Panel seçenekleri → panelin sağ üst köşesindeki panel menüsü simgesi.
  • Paneller sürükle-bırak ile taşınır/gruplanır; yerleştirilecek alan maviyle vurgulanır = bırakma bölgesi. Bırakma bölgesi olmayan yere taşınırsa panel yüzer duruma gelir.
  • Program açılınca "Başlangıç çalışma alanı" gelir (son dosyalar, hazır ayarlar). Devre dışı bırakmak: Düzenle > Tercihler > Dosya İşleme → "Hiçbir Belge Açık Değilken Başlangıç Çalışma Alanını Göster" işaretini kaldır.
  • Yeni sayfa: Başlangıç alanında "Yeni oluştur" → genişlik, yükseklik, çözünürlük, renk modu → "Oluştur".
  • Araçlar paneli: Görsel hazırlama ve düzenleme araçları.
  • Geçmiş paneli: Yapılan tüm eylemleri gösterir.
  • Renk paneli: Renk seçimi.
  • Eğitim paneli: Program kullanımı hakkında yardım.
  • Katmanlar paneli: Katman oluşturma ve düzenleme.
  • Seçenekler çubuğu: Seçili araçla ilgili seçenekleri gösterir.
  • Zengin Araç İpuçları: Seçilen araç hakkında kısa video ile açıklama. Kapatmak: Düzenle > Tercihler > Araçlar > Zengin Araç İpuçları Kullan işaretini kaldır.

Araç grupları

  • Seçim: Taşıma, İşaretleme, Kement, Hızlı seçim.
  • Kırpma ve dilimleme: Kırpma, Dilim, (Kement), Dilim seçimi.
  • Rötuş: Düzeltme, Damga, Silgi, Bulanıklaşma, Soldurma.
  • Boyama: Fırça, Geçmişe dönme fırçası, Degrade.
  • Çizme ve yazma: Kalem, Yatay/Dikey yazım, Yol seçimi, Şekil. (PDF'te bu grup da yazım hatasıyla "Boyama" diye geçiyor.)
  • Gezinme, notlar, ölçüm: El, Görünümü döndürme, Yakınlaştırma, Not, Damlalık (ve Cetvel).

Araçların işlevleri (önemli!)

  • Taşıma: Seçilen görseli taşır.
  • İşaretleme: Dikdörtgen, oval, tek satır, tek sütun seçimi.
  • Kement: Serbest el, çokgen (düz kenarlı), manyetik (yapıştırma) seçimi.
  • Hızlı seçim: Fırça yardımıyla alanı hızlıca seçer.
  • Kırpma: Görseli keser. Dilim: Dilim oluşturur. Dilim seçimi: Dilimleri seçer.
  • Nokta düzeltme fırçası: Seçilen noktalardaki leke ve bozuklukları kaldırır.
  • Düzeltme fırçası: Kusurları başka bir örnek kullanarak boyar.
  • Yama aracı: Örnek bir doku kullanarak kusurları giderir.
  • Kırmızı göz aracı: Gözdeki kırmızılıkları giderir.
  • Klonlama aracı: Başka bir görselin dokusunu klonlayarak boyar.
  • Desen damgası: Görüntüden alınan parçayı desen olarak kullanır.
  • Silgi: İstenen bölgeleri siler. Arka plan silgisi: Silinen bölgeleri saydam yapar. Sihirli silgi: Benzer renkteki alanları tek tıkla siler.
  • Bulanıklaştırma: Bölgeleri bulanıklaştırır. Keskinleştirme: Yumuşak bölgeleri keskinleştirir. Leke: Leke oluşturur.
  • Soldurma: Rengi açık yapar. Yakma: Rengi koyu yapar. Sünger: Renk doygunluğunu değiştirir.
  • Fırça: Değiştirilebilir boyutlu fırçayla boyama. Kurşun kalem: Keskin kenarlı çizim.
  • Renk değiştirme: Seçilen rengi başka renkle değiştirir.
  • Karıştırıcı fırça: (PDF ifadesi) İstenen bölgelerin rengini koyu hale getirir.
  • Geçmiş fırçası: Seçilen alanın görüntüsünü kopyalayarak geçerli alanı boyar.
  • Resim geçmişe dönme fırçası: Seçilen alanın görüntüsüyle stilize vuruşlar.
  • Degrade: Renkler arası geçişlerle karışım.
  • Boya kovası: Seçilen alanı belirlenen arka plan rengine boyar.
  • Kalem araçları: Kenarları düzgün yollar çizer.
  • Yazım araçları: Yazı ekler. Yazım maskesi: Yazının şeklinde seçim oluşturur.
  • Yol seçimi: Bağlantı noktalarını göstererek parçaları seçer.
  • Şekil araçları: Şekil çizer.
  • El aracı: Nesneleri istenen yere taşır (ekranda gezinme). Görünümü döndürme: Tuvali döndürür. Yakınlaştırma: Yakınlaştırır.
  • Not aracı: Not ekler. Damlalık: Görseldeki renklerden örnek alır. Cetvel: Ölçüm yapar.

⚠️ Dikkat / tuzak noktalar

  • Soldurma = açık, Yakma = koyu, Sünger = doygunluk (sık karıştırılır).
  • Düzeltme fırçası (başka örnek) ↔ Yama (örnek doku) ↔ Nokta düzeltme (lekeler) ↔ Klonlama (başka görselin dokusu).
  • Arka plan silgisi = saydam; Sihirli silgi = benzer renk, tek tık.
  • İşaretleme (dikdörtgen/oval/tek satır/tek sütun) ↔ Kement (serbest/çokgen/manyetik).
  • Geçmiş paneli (eylemleri gösterir) ≠ Geçmiş fırçası (boyama aracı).
  • Bırakma bölgesi = mavi vurgulanan alan; yoksa panel yüzer.
  • Menü yolları: Başlangıç ekranı → Tercihler > Dosya İşleme; Zengin ipuçları → Tercihler > Araçlar.

Ünite 5: Katman İşlemleri ve Katman Efektleri
  • Katman (Layer): Resim içinde birbirinden bağımsız çizimlerin saklanabildiği sanal düzlemler. Çok katmanlı çalışma GIMP, Illustrator'da da var.
  • Katmanları korumak için PSD ile kaydet. JPG/PNG/GIF/PDF'e kaydedince katmanlar birleştirilir → tek katman.
  • Avantajlar: farklı denemeleri orijinal öğeyi bozmadan yapma; öğeleri birbirinin önüne/ardına sıralama.
  • Yeni resim tek katman ile oluşur. Yeni katman: Katmanlar paneli düğmeleri veya Katman – Yeni – Katman. İsim değiştirmek için katman adına çift tıkla.
  • Sağ tık menüsü: katman rengini değiştirme, silme, bağlantı kurma, gruplama, birleştirme, kilitleme.
  • Nesneyi öne getirmek → katmanı panelde en üste taşı.
  • Yazım aracı (T) ile yazılan yazılar yeni katman olur, panelde (T) sembolü; tekrar düzenlenebilir.
  • Ayarlama katmanları (Adjustment layers): Çizim içermez; altındaki tüm katmanların renk/özelliklerini değiştirir. Tek katmanı etkilemek için o katmanla gruplanmalı.
  • Katman stilleri (Katmanlar panelinin altındaki fx düğmesi → Katman Stilleri penceresi; aynı anda birden fazla stil; silinebilir/kopyalanabilir):
    • Eğim ve Kabart: Kenarlara efekt → kabarık görünüm.
    • Kontur: Kenarlara istenen renk/kalınlıkta çizgi.
    • İç gölge, İç ışıma (iç tarafa ışık).
    • Saten: Yüzeye hafif eğim.
    • Renk / Degrade / Desen Kaplama: Dolu kısmı yeni renk / geçiş renkleri / motif ile kaplar.
    • Gölge: Kenarların dışına gölge.
  • Katman işlemleri: konum değiştirme, yeniden boyutlandırma, birleştirme/bağlama, tek başına kaydetme, çoğaltma.

Ünite 6: Hizalama, Cetveller, Birimler ve Kılavuz Çizgileri, Yazdırma
  • Hizalama: Birden fazla katman seçilince 13 hizalama seçeneği aktif olur; ayrıca Otomatik Olarak Hizala.
  • Cetveller: Görünüm > Cetveller veya Ctrl+R; üst ve sol cetvel; inç, cm, piksel. Başlangıç noktası (0,0) üst-sol; sürükleyerek değiştirilebilir.
  • Ölçü birimi değiştirme: Düzenle > Tercihler > Birimler ve Cetveller.
  • Kılavuz çizgisi ekleme: Görünüm > Yeni Kılavuz...
  • Izgara: Görünüm > Göster > Izgara veya Ctrl+I (PDF'teki ifade).
  • Akıllı Kılavuzlar: Öğeleri otomatik referans noktalarıyla hizalar → Görünüm > Göster > Akıllı Kılavuzlar.
  • Yazdırma: Dosya > Yazdır veya Ctrl+P.
    • Photoshop CC 2018 8 renk modu: RGB, CMYK, Lab, Gri tonlama, Bitmap, Çift ton, Dizinlenmiş renk, Çok kanal. Tasarım yapılabilenler: RGB, CMYK, Gri tonlamalı, Lab.
    • Renk Yönetimi > Belge Profili: Yazdırmada hangi renk modunun kullanılacağını gösterir.
    • Renk İşleme: Yazıcı ayarları mı Photoshop renk ayarları mı kullanılacak.
    • Mizanpaj: Kâğıdın hangi yönüne yazdırılacağı.
    • Seçili Alanı Yazdır: Belli bir alanı yazdırma (tutamaçlar aktifleşir).
    • Ortama Sığacak Biçimde Ölçekle: Kâğıt boyutuna otomatik yerleştirme.

Ünite 7: Filtreler ve Değişimler
  • Filtreler, resmin bir kısmına veya tamamına efekt uygular; üst menüdeki Filtre bölümünde. Dışarıdan eklenen filtreler Filtre menüsünün alt kısmında.
  • Filtre uygulamak için görüntünün olduğu katman etkin olmalı.
  • Bitmap ve dizinlenmiş renkli görüntülere filtre uygulanamaz. 8 bitlik resimlere tüm filtreler uygulanabilir; bazı filtreler sadece RGB'de.
  • RAM yetersizse hata uyarısı.
  • Geri alma: Düzenle > Geri Al, Ctrl+Z.
  • Akıllı Nesne'ye uygulanan filtreler sonradan düzenlenebilir.
  • Filtre Galerisi: Birden çok filtre + ön izleme; tüm filtreler yer almaz; 6 başlık:
    1. Deforme etme: Üç boyutlu/farklı şekillendirme; çok bellek. → Cam, Işımayı Dağıt, Okyanus Dalgaları.
    2. Doku: Derinlik/organik görünüm. → Dokulaştırıcı, Gren, Küçük Çatlak, Mozaik Döşemeler, Vitray, Yamalı.
    3. Fırça darbeleri: Fırça/mürekkep darbesiyle güzel sanatlar görünümü. → Açılı Konturlar, Çapraz Tarama, Koyu Konturlar, Mürekkep Ana Hatları, Püskürtülmüş Konturlar, Sıçrama, Sumi-e, Vurgulanmış Kenarlar.
    4. Sanatsal: Ressamlık tarzı. → Alt Boya, Boya Lekeleri, Bulaştırma Sopası, Film Greni, Fresk, Kaba Pastel, Kesme, Kuru Fırça, Neon Işıması, Palet Bıçağı, Plastik Sarma, Poster Kenarları, Renkli Kurşun Kalem, Sulu Boya, Sünger. (Hepsi galeriden uygulanabilir.)
    5. Stilize etme: Kontrastı artırır; galeride yalnızca Işıyan Kenarlar.
    6. Taslak: Çoğunlukla 3B efekt, elle çizilmiş görünüm. → Bas Rölyef, Damga, Fotokopi, Füzen, Grafik Kalemi, Krom, Mum Kalemi, Not Kâğıdı, Plaster, Su Kâğıdı, Şebekeleşme, Tebeşir ve Füzen, Yarı Ton Desen, Yırtık Kenarlar.
  • Uyarlanabilir geniş açı: Geniş açılı mercek kaynaklı mercek deformasyonunu düzeltir (panoramik, eğik çizgiler).
  • Sıvılaştırma: Bölgeyi itme, çekme, yansıtma, büzme, şişirme; sanatsal efekt veya rötuş.
  • Ufuk noktası: Perspektif düzenleme; boyama, klonlama, kopyalama, yapıştırma, dönüştürme. Düzlem bilgisi için PSD, TIFF veya JPEG kaydet.

Çıkmış soru analizi
  • Sonuç: Ata AÖF Grafik Tasarım dersine ait çıkmış vize sorusu (soru metni) internette bulunamadı. Üç farklı arama yapıldı ("ata aöf grafik tasarım çıkmış sorular vize", "Grafik Tasarımı ata aöf deneme sınavı soruları bilgisayar programcılığı", "ata aöf grafik tasarımı ara sınav soruları cevapları ünite 1 piksel vektör").
  • Bulunanlar:
    • oys.ataaof.edu.tr — dersin resmi kısa özet PDF'leri (ör. Ünite 1 "Grafik Tasarımıyla İlgili Temel Kavramlar"); soru değil, ders materyali.
    • milliyet.com.tr / hurriyet.com.tr — Ata AÖF soru kitapçığı ve cevap anahtarlarının sınavdan birkaç gün sonra OYS/OBS üzerinden yayımlandığına dair haberler (ders bazlı soru içermiyor).
    • Diğer üniversitelerin (Anadolu, ÇOMÜ, Kastamonu vb.) grafik dersi müfredat/sınav dosyaları — Ata AÖF ile ilgisi yok, kullanılmadı.
  • Öneri: Önceki dönem soru kitapçıkları için oys.ataaof.edu.tr öğrenci panelindeki "Sınav Soruları / Cevap Anahtarı" bölümüne bakın.
  • Tahmini soru kalıpları (özet içeriğinin yapısına göre, çıkmış soruya dayanmıyor):
    • "Aşağıdakilerden hangisi … değildir/doğrudur?" tanım soruları (piksel/vektör/çözünürlük).
    • Dosya biçimi ↔ özellik (JPEG kayıplı, TIFF kayıpsız, BMP sıkıştırmasız, GIF 256 renk, PNG saydam+web, PSD katmanlı).
    • Program ↔ uzantı/tür/yıl (PSD, CDR, AI, XCF; 1989, 1993, 1998, 2014).
    • Renk şeması ↔ tanım; 60-30-10; RGB toplamsal/CMYK çıkarmalı.
    • Araç ↔ işlev (soldurma/yakma/sünger, yama/klonlama, sihirli silgi).
    • dpi değerleri (72 / 300 / 600).

Pratik soruları (16)
S1GRF

Görüntü öğelerini geometrik formüllerle saklayan, çözünürlükten bağımsız olan ve büyütüldüğünde kenarları net kalan grafik türü hangisidir?

S2GRF

Aşağıdaki dosya biçimlerinden hangisi Microsoft'a ait, hiç sıkıştırılmamış bir biçimdir?

S3GRF

Baskıya gönderilecek bir görüntü için önerilen en düşük çözünürlük nedir?

S4GRF

Alpha kanalı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

S5GRF

"Yatay çevir" işlemi görüntüyü hangi eksene göre yansıtır?

S6GRF

İlk sürümü 1989'da çıkan, CDR uzantısını kullanan vektörel grafik programı hangisidir?

S7GRF

Ücretsiz ve açık kaynak kodlu olan, kendi dosya biçimi XCF olan grafik programı hangisidir?

S8GRF

Adobe Photoshop hangi yıldan itibaren satın alma yerine kiralama yöntemiyle kullanılmaya başlanmıştır?

S9GRF

Renk çemberinde birbirinin karşısında yer alan renklerden oluşan, güçlü zıtlık sağlayan renk şeması hangisidir?

S10GRF

Grafik tasarımında üç renk kullanılırken 60-30-10 kuralına göre %10'luk pay hangi renge aittir?

S11GRF

CMYK renk modeli ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

S12GRF

Ünite 3'e göre birincil renkler hangileridir?

S13GRF

Photoshop'ta görsel üzerindeki istenen bölgelerin rengini koyu hale getiren rötuş aracı hangisidir?

S14GRF

Birbirine benzeyen renkteki alanları tek tıklama ile silen araç hangisidir?

S15GRF

Photoshop'ta paneller taşınırken yerleştirileceği alanın maviyle vurgulanmasına ne ad verilir?

S16GRF

Kullanıcının program kullanırken yaptığı tüm eylemleri gösteren panel hangisidir?

MAT

Temel Matematik

20 pratik soru

Kaynaklar: Ozet_Unite1..6 (Ata AÖF ünite özetleri) + 9124-7.pdf (Ünite 7 – Fonksiyonlar, Prof. Dr. Ömer Tarakcı, kitap bölümü ve değerlendirme soruları). Not: Ünite 2 özetindeki "sıralama özellikleri" ve "aralıklar" paragrafları PDF'te bozuk (< > işaretleri silinmiş); bu kısımlar temel tanım düzeyinde verildi.

Vize kapsamı (tahmin)
  • Genel Ata AÖF kuralı: vize çoğunlukla ilk 4 ünite, 5 şıklı çoktan seçmeli.
  • AMA dikkat: sorucoz.net'in Ata AÖF Temel Matematik sayfasında "ara sınavlarda ilk 7 üniteden, dönem sonu/bütünleme/üç ders sınavlarında 14 ünitenin tamamından sorumlu olurlar" yazıyor. Ünite 7 kitabı da 14 üniteli bir yapıya atıf yapıyor ("13. Ünitede grafik", "Ünite 9'da üstel/logaritma").
  • Öneri: Ünite 1-4'e ağırlık ver, ama 5, 6 ve özellikle 7'yi (Fonksiyonlar) atlama. Ünite 7'nin değerlendirme soruları sınav tipine en yakın örneklerdir.
Ünite Başlık Öncelik
1 Kümeler Çok yüksek
2 Sayılar (sayı kümeleri, üslü-köklü) Çok yüksek
3 Özdeşlikler ve Denklemler Çok yüksek
4 Oran Orantı ve Denklem Problemleri Çok yüksek
5 Lineer Denklemler ve Eşitsizlikler Yüksek (vize 7 ünite ise)
6 Lineer Denklem ve Eşitsizlik Uygulamaları Orta
7 Fonksiyonlar Yüksek (vize 7 ünite ise)

Ünite 1: Kümeler

Temel kavramlar

  • Küme: iyi tanımlanmış, birbirinden farklı nesnelerin topluluğu. Kümeler büyük harf (A, B…), elemanlar küçük harf (a, b…).
  • Eleman sayısı: s(A) (kitapta s(A) kullanılır; n(A) de olur).
  • Boş küme: ∅ veya { }. (⚠️ {∅} boş küme DEĞİLDİR, 1 elemanlıdır.)
  • Gösterim yöntemleri (3 tane): Liste ({1,2,3}), Ortak özellik (A = {x : x, k özelliğine sahip} veya {x | ...}; ":" ve "|" = "öyle ki"), Venn şeması (kapalı eğri içine nokta ile).

Alt küme

  • Eşit kümeler: aynı elemanlardan oluşur, A = B.
  • A'nın her elemanı B'de ise A ⊆ B ("A alt küme B" / "B kapsar A", B ⊇ A).
  • A ⊆ B ve A ≠ B ise öz (has) alt küme, A ⊂ B.
  • Her A için A ⊆ A ve ∅ ⊆ A. A ⊆ B ve B ⊆ A ise A = B. A ⊆ B ve B ⊆ C ise A ⊆ C.
  • n elemanlı kümenin alt küme sayısı = 2^n, öz alt küme sayısı = 2^n − 1.
  • Evrensel küme: E.

İşlemler

  • Birleşim A∪B: en az birinde olanlar. Kesişim A∩B: ortak elemanlar.
  • Fark A\B (A − B): A'da olup B'de olmayanlar.
  • Tümleyen A^t (= E\A); (A^t)^t = A.
  • Simetrik fark AΔB = (A\B) ∪ (B\A) = (A∪B) \ (A∩B).

Evrensel küme özellikleri: A∪E = E, A∩E = A, ∅∪E = E, ∅∩E = ∅, A∪A^t = E.

Birleşim özellikleri: A∪A = A; A∪B = B∪A; A∪∅ = A; A ⊆ A∪B; (A∪B)∪C = A∪(B∪C)

  • s(A∪B) = s(A) + s(B) − s(A∩B)
  • s(A∪B∪C) = s(A)+s(B)+s(C) − s(A∩B) − s(A∩C) − s(B∩C) + s(A∩B∩C)

Kesişim özellikleri: A∩A = A; A∩B = B∩A; A∩∅ = ∅; A∩B ⊆ A; (A∩B)∩C = A∩(B∩C)

  • A∩B = ∅ (ayrık) ise s(A∪B) = s(A) + s(B).

Dağılma: A∪(B∩C) = (A∪B)∩(A∪C); A∩(B∪C) = (A∩B)∪(A∩C).

Kartezyen çarpım: A×B = {(a,b) : a∈A, b∈B} (sıralı ikililer, birincisi A'dan).

  • A×∅ = ∅; A×(B∪C) = (A×B)∪(A×C); A×(B∩C) = (A×B)∩(A×C)
  • s(A×B) = s(A)·s(B) = s(B×A), s(A×B×C) = s(A)·s(B)·s(C).

Çözümlü örnek 1: s(A)=12, s(B)=9, s(A∪B)=17 ise s(A∩B)=? → 17 = 12 + 9 − s(A∩B) ⇒ s(A∩B) = 4. Buradan s(A\B) = 12 − 4 = 8.

Çözümlü örnek 2: A = {1,2,3,4}, B = {3,4,5} ise AΔB = ? → A\B = {1,2}, B\A = {5} ⇒ AΔB = {1,2,5}.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Alt küme sayısı 2^n (kendisi ve ∅ dahil); öz alt küme 2^n − 1 (kendisi hariç).
  • s(A×B) çarpımdır, toplama değil. A×B ≠ B×A (ikililer sıralı) ama eleman sayıları eşit.
  • A\B ≠ B\A. Simetrik farkın iki formülü de aynı sonucu verir.

Ünite 2: Sayılar

Sayı kümeleri

  • Doğal sayılar N = {0,1,2,3,…}. Sayma sayıları = {1,2,3,…} (0 yok).
  • Tam sayılar Z = {…,−2,−1,0,1,2,…}; Z^+ = {1,2,…}, Z^− = {…,−2,−1}. (0 ne pozitif ne negatif.)
  • Rasyonel Q = {x : x = a/b, a,b∈Z ve b≠0}. Her rasyonelin sonlu ya da sonsuz (devirli) ondalık yazılımı vardır.
  • Devirli ondalık: 1/3 = 0,333… = 0,(3)‾ ; 1/6 = 0,1666… = 0,1(6)‾ (tekrar edenin üstüne çizgi).
  • İrrasyonel: a/b biçiminde yazılamayan sayılar (ör. √2, π). Gösterim Q^t, R − Q, R\Q.
  • Reel R = Q ∪ irrasyoneller. N ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R.

Sıralama ve aralıklar

  • Sayı doğrusunda solda olan küçüktür. a = b veya a > b ise a ≥ b.
  • Eşitsizliğin iki yanına aynı sayı eklenirse/çıkarılırsa yön değişmez; pozitifle çarpma/bölmede yön korunur, negatifle çarpma/bölmede yön döner (Ünite 5'te de aynı kural).
  • Aralık: reel sayıların alt kümesi / sayı doğrusunun parçası. (a,b) açık aralık = {x∈R : a<x<b} (uçlar dahil değil); [a,b] kapalı (uçlar dahil).

Üslü sayılar (a,b ≠ 0)

  • a^m = a·a·…·a (m tane); a taban, m üs.
  • a^0 = 1, a^(−m) = 1/a^m
  • a^m · a^n = a^(m+n)
  • (a^m)^n = a^(m·n)
  • (a·b)^m = a^m · b^m
  • a^m / a^n = a^(m−n)
  • (a/b)^m = a^m / b^m, (a/b)^(−m) = (b/a)^m

Köklü sayılar (a,b > 0; m ≥ 2)

  • m. dereceden kök: ᵐ√a = a^(1/m). m=2 → √a (karekök), m=3 → ∛a (küp kök).
  • ᵐ√(a^n) = a^(n/m)
  • ᵐ√(a·b) = ᵐ√a · ᵐ√b, ᵐ√(a/b) = ᵐ√a / ᵐ√b
  • ⁿ√(ᵐ√a) = ⁿ·ᵐ√a (kök içinde kök → dereceler çarpılır)
  • x·ᵐ√a ± y·ᵐ√a = (x ± y)·ᵐ√a (sadece aynı kök toplanır)
  • aⁿ · ᵐ√b = ᵐ√(a^(n·m) · b) (kök içine alma)

Çözümlü örnek 1: (2^3 · 2^(−1))^2 / 2^3 = ? → 2^3·2^(−1) = 2^2; (2^2)^2 = 2^4; 2^4 / 2^3 = 2.

Çözümlü örnek 2: √50 − √18 + √8 = ? → 5√2 − 3√2 + 2√2 = 4√2.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • a^0 = 1 (a≠0); (−2)^2 = 4 ama −2^2 = −4.
  • a^m · a^n'de üsler toplanır, (a^m)^n'de çarpılır — karıştırma.
  • √a + √b ≠ √(a+b). Sadece aynı kök toplanır/çıkarılır.
  • Rasyonel tanımında payda ≠ 0 şartı; 0 bir rasyoneldir. Her tam sayı rasyoneldir.

Ünite 3: Özdeşlikler ve Denklemler

Özdeşlik: değişkenlerin her değeri için doğru olan eşitlik.

  • İki kare farkı: x^2 − y^2 = (x − y)(x + y)
  • Tam kare: (x ± y)^2 = x^2 ± 2xy + y^2
  • Küp açılımı: (x ± y)^3 = x^3 ± 3x^2y + 3xy^2 ± y^3
  • Küp toplamı/farkı: x^3 ± y^3 = (x ± y)(x^2 ∓ xy + y^2) → ör. x^3 − 1 = (x − 1)(x^2 + x + 1)
  • Hızlı hesap: 2016^2 − 2015^2 = (2016 − 2015)(2016 + 2015) = 4031.

Çarpanlara ayırma

  • Ortak çarpan parantezi: x^2 + 5x = x(x + 5)
  • Gruplandırma: x^2 + xy − xz − yz = x(x + y) − z(x + y) = (x + y)(x − z)
  • Özdeşlikten yararlanma: x^2 − 4 = (x − 2)(x + 2)

Birinci dereceden denklem: ax + b = 0 (a≠0) ⇒ x = −b/a. (3x − 9 = 0 ⇒ x = 3)

İkinci dereceden denklem: ax^2 + bx + c = 0

  • Δ = b^2 − 4ac, x₁,₂ = (−b ± √Δ) / (2a)
  • Δ > 0 → iki farklı reel kök; Δ = 0 → çakışık (tek) kök; Δ < 0 → reel kök yok (ÇK = ∅).
  • Örn. x^2 − 2x − 3 = 0: Δ = 16, kökler 3 ve −1. x^2 + x + 1 = 0: Δ = −3, reel kök yok.

Vieta (kök–katsayı): x₁ + x₂ = −b/a, x₁ · x₂ = c/a

  • x^2 + 8x + 15 = 0: çarpımı 15, toplamı −8 olan sayılar → kökler −3 ve −5.
  • Kökleri verilen denklemi kurma: kökler {1,5} ⇒ (x − 1)(x − 5) = 0 ⇒ x^2 − 6x + 5 = 0. Genel: x^2 − (x₁+x₂)x + x₁x₂ = 0.

Çözümlü örnek 1: 103^2 − 97^2 = ? → (103 − 97)(103 + 97) = 6 · 200 = 1200.

Çözümlü örnek 2: 2x^2 − 7x + 3 = 0 denkleminin kökleri? → Δ = 49 − 24 = 25; x = (7 ± 5)/4 ⇒ x₁ = 3, x₂ = 1/2. Kontrol: toplam 7/2 = −b/a ✔, çarpım 3/2 = c/a ✔.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Kökler toplamında eksi işaret: x₁ + x₂ = −b/a.
  • a ≠ 1 iken Vieta'da a'ya bölmeyi unutma.
  • (x − y)^2 ≠ x^2 − y^2; ortadaki 2xy terimini unutma.
  • Küp toplamı: x^3 + y^3 = (x + y)(x^2 − xy + y^2) (işaret ters).

Ünite 4: Oran Orantı ve Denklem Problemleri

Oran / orantı

  • a/b: a'nın b'ye oranı. a/b = c/d ise orantı. Orantı sabiti k: x/3 = y/5 = z/2 = k ⇒ x = 3k, y = 5k, z = 2k.
  • İçler-dışlar: a/b = c/d ⇒ a·d = b·c
  • a/b = c/d ⇒ (a+b)/b = (c+d)/d
  • a/b = c/d = k ⇒ (m·a + n·c)/(m·b + n·d) = k (lineer kombinasyon k'yı korur)
  • a/b = c/d = k ⇒ (a·c)/(b·d) = k^2

Doğru / ters orantı

  • Doğru orantı: biri artarken diğeri de artar; a/b = k (a = k·b). Örn. 2 usta 48 m², 5 usta → 5·48/2 = 120 m².
  • Ters orantı: biri artarken diğeri azalır; a·b = k. Örn. 5 işçi 12 saat, 10 işçi → 5·12 = 10·x ⇒ x = 6 saat.
  • Birleşik orantı: işçi–gün ters, işçi–ürün doğru vb. → tek denkleme indirgenir.

Ortalamalar

  • Aritmetik ortalama: A.O = (a₁ + a₂ + … + aₙ)/n. Örn. 3 kişinin yaş ort. 20 → toplam 60; 24 yaşında biri gelince 84/4 = 21.
  • Geometrik ortalama: G.O = ⁿ√(a₁·a₂·…·aₙ). Örn. 8, 27, 64 → ∛(8·27·64) = 2·3·4 = 24.

Denklem problemleri

  • Sayı: bir sayının 1/3 ve 1/4'ünün toplamı 28 ⇒ (4x + 3x)/12 = 28 ⇒ x = 48.
  • Yüzde: a'nın %b'si = a·b/100. Basit faiz F = A·n·t (A ana para, n faiz oranı, t zaman).
  • Kâr-indirim: maliyet 100 → %30 kârla 130 TL → %20 indirim → 104 TL ⇒ net kâr %4.
  • Hareket: yol = hız · zaman (l = v·t). Karşılıklı hareket: süre = yol / (v₁ + v₂). 450 km, 50 ve 40 km/sa ⇒ 450/90 = 5 saat.
  • Karışım: tuz oranı = tuz miktarı / toplam karışım; tuz eklenince hem pay hem payda artar.

Çözümlü örnek 1: a/2 = b/3 = c/7 ve a + b + c = 36 ise b = ? → 2k + 3k + 7k = 12k = 36 ⇒ k = 3 ⇒ b = 9.

Çözümlü örnek 2: 6 işçi bir işi 10 günde bitiriyor. 4 işçi kaç günde bitirir? → Ters orantı: 6·10 = 4·x ⇒ x = 15 gün.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • İşçi–zaman ters, işçi–üretilen iş doğru orantılı.
  • Arka arkaya yüzdeler toplanmaz: %30 zam + %20 indirim ≠ %10 kâr (sonuç %4).
  • Karşılaşma problemlerinde hızlar toplanır, aynı yönde takipte farkı alınır.
  • Yeni ortalamada toplamı güncelle, ortalamaları doğrudan toplama.

Ünite 5: Lineer Denklemler ve Eşitsizlikler

Bir bilinmeyenli: ax + b = 0 (a≠0) ⇒ x = −b/a.

  • 4x − 12 = 0 ⇒ x = 3; 3x − 2 = 5 ⇒ x = 7/3; 4y − 12 = 3y + 5 ⇒ y = 17; 3(4y − 3) = 2(3y + 5) ⇒ 12y − 9 = 6y + 10 ⇒ y = 19/6.

İki bilinmeyenli: ax + by + c = 0; çözüm kümesi bir doğru üzerindeki sonsuz (x,y) ikilisi.

  • y = mx + n biçimi: eğim m = −a/b, y-kesişimi n = −c/b. Örn. 2x − y + 1 = 0 ⇒ y = 2x + 1; eksenleri (0,1) ve (−1/2, 0)'da keser.
  • b = 0 → dikey doğru x = −c/a; a = 0 → yatay doğru y = −c/b.
  • İki doğrunun konumu: a₁/b₁ = a₂/b₂ → paralel (eğimler eşit); a₁/b₁ ≠ a₂/b₂ → tek kesişim noktası. (Tüm katsayılar orantılıysa çakışık.)

Birinci dereceden eşitsizlikler: ax + b > 0, ≥, <, ≤.

  • Aynı sayıyı ekleme/çıkarma → yön değişmez; pozitifle çarpma/bölme → yön korunur; negatifle çarpma/bölme → yön döner.
  • İki bilinmeyenli: ax + by + c < 0 vb. — doğru düzlemi üç bölgeye ayırır (doğru üzeri B₁, pozitif taraf B₂, negatif taraf B₃). Test noktası (genelde (0,0)) ile bölge belirlenir. Örn. 2x + 3y − 10 < 0: (0,0) → −10 < 0 sağlar ⇒ orijinin olduğu (alt) bölge.
  • < , > → doğru kesikli (dahil değil); ≤ , ≥ → tam çizgi (dahil).

Mutlak değerli eşitsizlik

  • |x| ≤ k ⇔ −k ≤ x ≤ k; |x| ≥ k ⇔ x ≤ −k veya x ≥ k.
  • |x − 3| ≤ 5 ⇒ −2 ≤ x ≤ 8. |x − 1| ≥ 5 ⇒ x ≤ −4 veya x ≥ 6.
  • |xy| = |x|·|y|, |x + y| ≤ |x| + |y| (üçgen eşitsizliği).

Çözümlü örnek 1: −2x + 5 > 11 ? → −2x > 6 ⇒ (negatife böl, yön döner) x < −3.

Çözümlü örnek 2: 3x − 2y + 6 = 0 doğrusunun eğimi ve y-kesişimi? → m = −a/b = −3/(−2) = 3/2; n = −c/b = −6/(−2) = 3 ⇒ y = (3/2)x + 3.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • Negatifle çarpınca/bölünce yönü çevirmeyi unutma (en sık hata).
  • |x| ≤ k → "ve" (tek aralık); |x| ≥ k → "veya" (iki parça).
  • Eğim −a/b'de işaret; y = mx + n'ye çevirirken y'nin katsayısına böl.

Ünite 6: Lineer Denklem ve Eşitsizlik Uygulamaları

(Özet PDF'i yalnızca konu başlıklarını veriyor; formül ayrıntısı yok.)

  • Matematiksel modelleme: günlük problemi matematiksel ifadeye dönüştürme; doğrusal (lineer) model en temel tür.
  • Arz–talep: fiyat değişken alınır, arz ve talep fiyata bağlı lineer denklemler. Arz = talep olduğu fiyat → denge fiyatı; o fiyattaki miktar → denge miktarı; (denge fiyatı, denge miktarı) → denge noktası/durumu.
  • Fiyat artınca arz artar (arz = artan doğru), talep azalır (talep = azalan doğru).
  • Başabaş analizi (gelir = maliyet noktası), iki bilinmeyenli denklemlerin grafikle çözüm kümeleri, özel durum grafikleri (yatay/dikey doğru).
  • Eşitsizlik uygulamaları: alternatiflerden hangisinin daha uygun olduğuna karar verme; bir bilinmeyenli 1. ve 2. dereceden eşitsizlikler (işaret tablosu ile çözüm), iki bilinmeyenli 1. dereceden eşitsizlikler, mutlak değerli eşitsizlikler.

Çözümlü örnek (uygulama kalıbı): Arz: Q = 2p − 10, Talep: Q = 50 − p. Denge? → 2p − 10 = 50 − p ⇒ 3p = 60 ⇒ p = 20, Q = 30 ⇒ denge noktası (20, 30).

⚠️ Dikkat: Arz doğrusu pozitif eğimli, talep doğrusu negatif eğimli. Denge = iki denklemin eşitlendiği nokta.


Ünite 7: Fonksiyonlar

Tanım: A, B boş olmayan kümeler; A'nın her elemanını B'nin bir ve yalnız bir elemanına götüren kural → f: A → B, y = f(x). A tanım kümesi, B değer kümesi, f(A) görüntü kümesi (f(A) ⊆ B).

  • Fonksiyon şartları: (1) tanım kümesinde açıkta eleman kalmaz; (2) bir elemanın birden fazla görüntüsü olmaz (ama farklı elemanlar aynı görüntüye gidebilir).
  • Dikey doğru testi: düşey doğru grafiği en fazla 1 noktada keserse fonksiyon.
  • Eşit fonksiyonlar: aynı tanım kümesinde her x için f(x) = g(x). (x^2 − 9 = (x−3)(x+3))
  • Parçalı fonksiyon: farklı aralıklarda farklı kural; sınır değerlerinde hangi kuralın geçerli olduğuna dikkat.

Tanım / görüntü kümesi bulma (tablo)

Fonksiyon Tanım kümesi Görüntü kümesi
y = x + 3 R R
y = x^2 R [0, ∞)
y = √(x − 1) [1, ∞) [0, ∞)
y = 1/(x − 1) R \ {1} R \ {0}
y = √(3 − x) (−∞, 3] [0, ∞)
y = √(4 − x^2) [−2, 2] [0, 2]
  • Kural: kök içi ≥ 0, payda ≠ 0.

İşlemler (ortak tanım kümesi T₁ ∩ T₂): (f+g)(x) = f(x)+g(x); (f·g)(x) = f(x)·g(x); (c·f)(x) = c·f(x); (f/g)(x) = f(x)/g(x), g(x) ≠ 0 olan noktalar çıkarılır.

Bileşke: (g∘f)(x) = g(f(x)) (önce f, sonra g). Örn. f = 2x − 2, g = 2x^2 + 1 ⇒ g∘f = 8x^2 − 16x + 9; f∘g = 4x^2 + 2 ⇒ g∘f ≠ f∘g (değişme yok).

Özellikler

  • Birebir: x₁ ≠ x₂ ⇒ f(x₁) ≠ f(x₂) (veya f(x₁)=f(x₂) ⇒ x₁=x₂). Yatay doğru grafiği en fazla 1 noktada keser.
  • Örten: f(A) = B (değer kümesinde açıkta eleman yok). Değilse içine.
  • f(x) = x^2 (R→R): birebir değil (f(−2)=f(2)=4), örten değil (negatifler görüntü değil). [0,∞)→[0,∞) kısıtlanınca birebir-örten.
  • Artan: x₁ < x₂ ⇒ f(x₁) < f(x₂); **azalan:** f(x₁) > f(x₂); (≤ → azalmayan, ≥ → artmayan). Bunlara monoton denir.
  • Çift: f(−x) = f(x) → y eksenine göre simetrik (ör. x^2 + 3). Tek: f(−x) = −f(x) → orijine göre simetrik (ör. x^3 + x).

Ters fonksiyon: sadece birebir ve örten fonksiyonun tersi vardır; f^(−1). Yöntem: y = f(x)'te x'i y cinsinden çöz, sonra x↔y değiştir. Örn. y = 4x + 1 ⇒ f^(−1)(x) = (x − 1)/4. f^(−1) grafiği, f'nin y = x doğrusuna göre simetriği.

Standart fonksiyonlar

  • Sabit: f(x) = c (x eksenine paralel, y eksenini c'de keser). Birim (özdeşlik): f(x) = x.
  • Polinom: f(x) = aₙxⁿ + … + a₁x + a₀, n∈N, aₙ ≠ 0 → derece n. (x^(−1) + 6 ve √x polinom DEĞİL.)
  • Rasyonel: h(x) = p(x)/q(x), paydayı sıfır yapan noktalar hariç tanımlı. Örn. payda x^3 − 2x^2 − x + 2 = (x−1)(x+1)(x−2) ⇒ T = R \ {−1, 1, 2}.
  • Mutlak değer: |x| = x (x ≥ 0), −x (x < 0); |f(x)| ≥ 0. Grafik: f'yi çiz, x ekseninin altındaki kısmın x eksenine göre simetriğini al.
  • Üstel: f(x) = a^x (a > 0, a ≠ 1); tanım R, değer (0, ∞). Logaritma: üstelin tersi, y = a^x ⇔ x = log_a y; tanım (0, ∞).

Çözümlü örnek 1: f(x) = x + 1, g(x) = x^2 − 1 ⇒ (g∘f)(2) = ? → f(2) = 3, g(3) = 9 − 1 = 8. (Kitap değerlendirme sorusu 5, cevap d.)

Çözümlü örnek 2: f(x) = 3x + 4'ün tersi? → y = 3x + 4 ⇒ x = (y − 4)/3 ⇒ f^(−1)(x) = (x − 4)/3.

Kitaptaki değerlendirme soruları (cevap anahtarı: 1c, 2b, 3c, 4a, 5d, 6b, 7d, 8b, 9c, 10e) — sınav tipine çok yakın:

  • f(x) = (3x+5)/(x^2 − x − 6) tanım kümesi → payda (x−3)(x+2) ⇒ R \ {−2, 3}.
  • f(x) = √(x−2) + √(4−x) tanım kümesi → [2, 4].
  • Hangisi birebir? → f: (−4, −1) → R, f(x) = x^2 (bu aralıkta x^2 azalan, birebir).
  • f(x) = ∛x + 8 ⇒ f^(−1)(x) = (x − 8)^3.
  • Hangisi örten? → f: R → R, f(x) = x^3.

⚠️ Dikkat / tuzak

  • (g∘f)(x) = g(f(x)): sağdaki önce uygulanır.
  • Ters fonksiyon için birebir ve örten şart.
  • Kökte ≥ 0 (eşitlik dahil, köşeli parantez), paydada ≠ 0 (nokta çıkarılır).
  • Bölüm fonksiyonunda g(x) = 0 olan noktaları tanım kümesinden çıkar.

Çıkmış soru analizi

Sonuç: Ata AÖF Temel Matematik için ücretsiz, metni okunabilir bir çıkmış soru arşivi bulunamadı. Yapılan aramalar ve bulgular:

  • sorucoz.net – "Temel Matematik (Ata AÖF)": Ara sınavlarda ilk 7 üniteden, dönem sonu/bütünleme/üç derste 14 ünitenin tamamından sorumlu olunduğunu yazıyor. Test bölümleri boş ("Henüz test eklenmemiş"). Sayfa dersi başka bir programa (Muhasebe ve Vergi) bağlı gösteriyor; kapsam bilgisini teyit et.
  • onlinefotokopi.com – "Temel Matematik-AA317" (ata aöf testleri): Sadece 1 soru var, resim olarak ("2026 – Dönem Sonu – 19. Soru"); metin okunamadı. Sayfa gövdesi soruların Anadolu AÖF'e ait olduğunu söylüyor.
  • uzmanfotokopi.com / aofacikogretim.com.tr: Ata AÖF Bilgisayar Programcılığı için Temel Matematik "çıkmış sorular / vize (5 yıl)" listeliyor, ama ücretli; içerik görülemedi.
  • lolonolo.com (Temel Matematik 2023-2024 / 2024-2025 vize): AUZEF'e ait, cevaplar premium; Ata AÖF değil.
  • aof.sorular.net (MAT105U Matematik I, MAT103U Genel Matematik): Anadolu AÖF'e ait; konu kapsamı benzer (Kümeler ve Sayılar vb.) ama farklı ders.

Kaynak PDF'lere dayanan soru tipi tahmini (Ünite 7 değerlendirme sorularının tarzı ve özetlerdeki örneklerin yapısına göre):

  1. Kümeler: s(A∪B) formülü, alt/öz alt küme sayısı (2^n, 2^n−1), fark/simetrik fark/tümleyen bulma, s(A×B).
  2. Sayılar: sayı kümesi sınıflandırma (hangisi rasyonel/irrasyonel), üslü ifade sadeleştirme, kök toplama/kök içine alma.
  3. Özdeşlik/denklem: iki kare farkıyla hızlı hesap (2016^2 − 2015^2 tipi), çarpanlara ayırma, Δ ile kök durumu, Vieta (kökler toplamı/çarpımı), kökleri verilen denklemi kurma.
  4. Oran-orantı/problemler: k sabiti ile x/a = y/b = z/c, doğru-ters orantı (işçi-gün), ortalama, yüzde-kâr-indirim, hareket, karışım.
  5. (Vize 7 ünite ise) lineer eşitsizlik (yön değişimi), mutlak değerli eşitsizlik, eğim; fonksiyonda tanım kümesi, bileşke değeri, ters fonksiyon, birebir/örten seçimi.

Pratik soruları (20)
S1MAT

6 elemanlı bir kümenin öz alt küme sayısı kaçtır?

S2MAT

s(A) = 15, s(B) = 10, s(A∩B) = 4 ise s(A∪B) kaçtır?

S3MAT

A = {1,2,3} ve B = {a,b,c,d} ise s(A×B) kaçtır?

S4MAT

Aşağıdakilerden hangisi irrasyonel bir sayıdır?

S5MAT

(3^4 · 3^(−2))^3 / 3^5 ifadesinin değeri kaçtır?

S6MAT

√75 − √27 + √12 işleminin sonucu kaçtır?

S7MAT

51^2 − 49^2 işleminin sonucu kaçtır?

S8MAT

2x^2 − 8x + 6 = 0 denkleminin kökler çarpımı kaçtır?

S9MAT

x^2 + 6x + k = 0 denkleminin çakışık (eşit) iki kökü olması için k kaç olmalıdır?

S10MAT

x^2 − y^2 + 3x − 3y ifadesinin çarpanlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

S11MAT

x/2 = y/3 = z/5 ve x + y + z = 40 ise y kaçtır?

S12MAT

8 işçi bir işi 9 günde bitiriyor. Aynı işi 12 işçi kaç günde bitirir?

S13MAT

4 sayının aritmetik ortalaması 15'tir. Beşinci bir sayı eklenince ortalama 16 oluyor. Eklenen sayı kaçtır?

S14MAT

Maliyeti 200 TL olan bir ürün %25 kârla etiketleniyor, sonra etiket fiyatı üzerinden %20 indirim yapılıyor. Satış fiyatı kaç TL'dir?

S15MAT

Aralarında 420 km bulunan iki araç saatte 60 km ve 80 km hızla birbirine doğru aynı anda hareket ediyor. Kaç saat sonra karşılaşırlar?

S16MAT

−3x + 4 ≥ 13 eşitsizliğinin çözüm kümesi hangisidir?

S17MAT

|x − 2| ≤ 3 eşitsizliğinin çözüm aralığı hangisidir?

S18MAT

f(x) = 1/(x^2 − 9) fonksiyonunun en geniş tanım kümesi hangisidir?

S19MAT

f(x) = 2x − 1 ve g(x) = x^2 + 1 ise (g∘f)(2) kaçtır?

S20MAT

f(x) = 5x − 2 fonksiyonunun tersi hangisidir?